Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Է Անաւարզեցի

1239. Ներսէս Մեծի Նշխարքը

Նշանաւորագոյն է ժամանակակիցներուն մէջէն Յովհաննէս Երզնկացի վարդապետը, իր գրիչին ներքեւ Երզնկայեցի գրուած, Երզնկա ծնած շուրջ 1250-ին։ Երզնկացին կոչուած է եւս Ծործորեցի, երկար ատեն Արտեղ գաւառի Ծործորի վանքին մէջ ապրած ըլլալուն համար, Քաղցրիկ իր գրած ներդաշնակ երգերուն ու շարականներուն համար, Պլուզ՝ ըստ ոմանց կապոյտ աչուի ըլլալուն (ՉԱՄ. Դ. 271), բայց աւելի հաւանաբար մանրուկ եւ կարճահասակ ըլլալուն համար (ՀԱՅ. 514), եւ Մաշածին՝ (ՀԱՅ. 513) որուն ոչ միայն պատճառը այլ եւ իմաստն ալ անծանոթ կը մնայ։ Առաջին ուսմունքն Սեպուհի վանքերը առնելով, լրումը ստացաւ Վարդան վարդապետի մոտ Կայէնի վանքը (§ 1141) ուսկից նորէն իր հայրենիքը դարձաւ։ Ս. Ներսէս Պարթեւ հայրապետին նշխարաց յայտնուիլը, Երզնակացիին առաջին անգամ փայլելու առիթը, եւ այս առիթով գրեց գիւտին պատմութիւնը, եւ սրբոյն պատուոյն ներբողեան մը (ՍՈՓ. է.) եւ գեղեցիկ շարական մը (ՇԱՐ. 434)։ Այդ գիւտին պատմութիւնը անցողակի միայն յիշած ենք Ներսէսի մահուան առթիւ (§ 155), եւ աւելորդ չենք սեպեր քանի մը խօսք եւս աւելցնել։ Եկեղեցեաց Թիլ աւանը, ուր էր Ներսէսի գերեզմանը (§ 155) աւրուած էր զանազան արկածներու երեսէն եւ գերեզմանի տեղն ալ անյայտացած բայց վանք մը կը մնար այնտեղ։ Պատուական անուն սարկաւագի մը, յունուար 26 հինգշաբթի օր մը, առաջին անգամ տեսիլքի մէջ գերեզմանին տեղը կը ցուցուի (ՍՈՓ. Է. 47), յաջորդ գիշերը յորում ուրբաթ լուսանայր (ՍՈՓ. Է. 48) տեսիլքը կը կրկնուի, եւ երբ վանականներուն կը հաղորդէ, կորոշեն երրորդ տեսիլքի սպասել, ինչ որ տեղի կունենայ միւս գիշեր, յորում միաշաբաթ լուսանայր (ՍՈՓ. Է. 49)։ Ասոր վրայ Թիլայ վանքին առաջնորդ Ներսէս վարդապետ կը դիմէ Երզնկայի արքեպիսկոպոս Սարգիսի, որոյ որդին Յովհաննէս քաղաքին իշխանն էր, եւ ցուցուած տեղը բացուելով Ներսէս Մեծի ամբողջ մարմինը կը գտնուի կրամած քարիւ ցացկուած, բազմաեայ յաթոռ ձեւի մէջ (ՍՈՓ. Է. 52), որն էր՝ մուտ փետրուարի ամսոյ (ՍՈՓ. Է. 5)։ Սարգիս եպիսկոպոս մեծ հանդէսով նշխարքները ամփոփել կու տայ Տիրաշէնի վանքը, աջը առանձին քաղաքին եկեղեցին կը դնէ, եւ գլուխը ժողովուրդին բարեպաշտութեան կը թողու, յատուկ եւ հարուստ մասնատուփեր ալ պատրաստել տալով։ Այդ գիւտին թուական ցուցուած է Քրիստոսի ծնունդէն 1275 տարի, Լուսաւորիչէ 968, Ներսէսի մահէն 872 (ՍՈՓ. Է. 45), եւ Արշակունեաց իյնալէն 824 (ՍՈՓ. Է. 39), Հայոց թուական 721, Յակոբ Կլայեցի կաթողիկոսին, եւ Լեւոն Հեթումեան թագաւորին օրով (ՍՈՓ. Է. 45)։ Բայց այս թուականները դժուարաւ կրնար իրարու հետ համեմատուիլ, ինչ որ հին ժամանակագրութեանց անճշդութեան հետեւանքն է։ Քրիստոսի 1275 տարին, Հայոց 724-ին եւ ոչ 721-ին կը համապատասխանէ, եւ յունուար 26 հինգշաբթի մը՝ 1273-ին կը հանդիպի, որով փետրուար 1, գիւտի օրն ալ չորեքշնբթի կիյնայ։ Թէպէտեւ այս տարբերութիւններէն մին կամ միւսը նախադասելու զօրաւոր պատճառներ կը պակսին, բայց յարմարագոյն կը սեպէինք 1272 թուականը ընդունիլ, երբ Երզնկացին դեռ նորահաս երիտասարդ էր շուրջ 23 տարեկան։ Երզնկայի Սարգիս եպիսկոպոսի մը անունը 1307 տարւոյ ժողովին յաւելուածական ցուցակին կարգը անցած է (§ 1177), սակայն նա վերոյիշեալ Սարգիսը չի կրնար ըլլալ, որ որդւոյն Յովհաննէս իշխանին հետ 1276-ին անպարտ մահուամբ սպանուած են (ՀԻՆ. 756)։

« 1238. Մատենագիր Վարդապետներ   |   1240. Յովհաննէս Երզնկացի »
© Gratun.org