Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կոստանդին Գ. Կեսարացի

1246. Կեսարացիին Ուղղութիւնը

Կոստանդին Կեսարացին, եւ ոչ եւս Կատուկեցին, կրնայ իրաւամբ կոչուիլ, առաջին աղթամարայ ի Սիս (ՍԱՄ. 152), վասնզի նա առաջին անգամ, թէ ոչ կատարեալ, գոնէ կէս-պաշտօնական ձեւով՝ հռոմէադաւանութեան հետեւող մը եղած է։ Արդէն Սիւնիքի պատգամաւորութիւնը կատարած ժամանակէն, Անաւարզեցիին կատարեալ համամիտ մը յայտնուած էր, երբ անոր ծրագիրը յաջողցնելու համար Ստեփանոս Օրբելեանի մօտ կերթայ, եւ ոչ կամեր յանձն առնուլ զտարումն պատասխանի թղթոյն (ՕՐԲ. Բ. 196), որ իրեն միտքին համաձայն չէր։ Հաւանաբար նոյն ինքն էր վերջին երեք պատգամաւորութիւնները կատարողը (§ 1216), եւ վերջէն Սսոյ ժողովին մէջ նախաթոռութիւն վարելով, նոյն ծրագիրին պաշտօնական ձեւ տալու աշխատած էր (§ 1235)։ Անաւարզեցին որչափ եւ հետամուտ, միշտ ժողովի պէտք կը զգար, իսկ ժողով չկրցաւ կազմել (§ 1229), եւ անձնապէս ինչ ալ խորհած կամ ծածուկ գործադրած ըլլար, իր միտքը ո՛չ պաշտօնապէս հռչակեց, եւ ո՛չ յայտնապէս գործադրեց։ Կեսարացի եղաւ, որ Սսոյ որոշումները իրեն ուղեգիծ ընդունեցաւ։ Գրուած է, թէ թագաւորն Լեւոն, եւ թագաւորահայր Հեթում, այլ եւ իշխանքն Հայոց, խնդրեցին ի սմանէ, զի նովիմբ կանոնիւս առաջնորդեսցէ նոցա անխափան (ԿԱԼ. 452)։ Սակայն խնդրելու իսկ պէտք չկար, զի Կեսարացին կազմ պատրաստ էր պաշտպան կանգնիլ Սսոյ ժողովի որոշումներուն, որ գրեթէ իր գործը եղած էին։ Միայն դիտելու է, որ պալատականներն են Սսոյ գործին բուն պաշտպան կանգնողներ, եպիսկոպոսներու խօսքը չկայ այլ եւս։ Սսոյ ժողովին ամենաջերմ պաշտպաններն ալ կը խոստովանին, թէ եպիսկոպոսներ չհամարձակեցան ամէն տեղ գործադրութեան մտցնել անոր կանոնները, թէ վանքերու մէջ ինկաւ շշջիւն մեծ, եւ ժողովուրդին մէջ աղմուկ շփոթի, եւ Սսոյ կանոնները ունեցան խափանումն գործածութեան, եւ թէ անոնք ոչ ուրեք, բայց եթէ ի Սիս միայն կը պահուէին, եւ քրթմնջիւն կը տարածուէր ամենուրեք, եւ թշնամութիւններ կը զօրանային Հեթումի եւ Լեւոնի եւ Կոստանդինի դէմ (ՉԱՄ. Գ. 311)։ Կոստանդին Արեւելեաններուն ալ յանձնարարութիւններ ըրաւ Սսոյ ժողովին որոշմանց համակերպելու, Գրիգոր եպիսկոպոս մը կամ վարդապետ մը նուիրակ հանելով, սակայն Յովհաննէս Օրբել՝ Սիւնեաց մետրապոլիտ, եւ Ստեփանոս եպիսկոպոս եւ Դաւիթ եւ Եսայի վարդապետներ, այլսն ամենայն վարդապետօք եւ վանօրէօք, չընդունուեցան եւ կաթողիկոսին բացատրական նամակ ալ գրեցին, գլխաւորապէս բաժակի ջուրին եւ Ծնունդի տօնին վրայ ծանրանալով (ՏԱՇ. 182)։ Կաթողիկոսին անունը լոկ Կոստանդին է յիշուած, որ նոյն ինքն Կեսարացին է, զոր Տաշեան ալ տարածուած թիւրմացութեան հետեւելով Կատուկեցի Պրօնագործին վրայ կը մեկնէ (ՏԱՇ. 1103)։ Վերեւ Սսոյ ժողովին զօրութիւնը բացատրած ատեննիս յայտնեցինք անոր ներքին թերութիւնները, եւ հեղինակաւոր ժողով մը եղած չըլլալը ցուցուցինք (§ 1235), հետեւանքներն ալ կը հաստատեն թէ մեռեալ տառ եղան անոր որոշումները, որով ոչ միայն ի նախընթացէն, այլ եւ ի հետեւորդէն անզօր եւ աննշանակ եղած ըլլալը կապացուցուի։

« 1245. Կեսարացին Կատուկեցի Չէ   |   1247. Հեթում և Լեւոն »
© Gratun.org