Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կոստանդին Գ. Կեսարացի

1249. Օշին և Ալինախ

Ոմանք կը պատմեն թէ Հեթումի եղբայր եւ Լեւոնի հօրեղբայր Օշինն ալ միւս իշխաններուն հետ Պիլարզուի ձեռքը ինկած, եւ զօրավարի մը պաշտպանութեամբ ազատած ըլլայ (ՍԻՍ. 550)։ Բայց հաւանակագոյն կերեւի ուրիշի պատմածը, թէ Հեթում ոչ տարաւ ընդ իւր զեղբայրն իւր զՕշինն, ինչ որ ի խնամոցն Աստուծոյ յաջողութիւն մը եղաւ։ Վասնզի Օշին, եղելութիւնը իմացածին պէս, իսկոյն Կապանի բերդէն եկն ի բերդն Սսոյ, եւ Հայ իշխաններուն ու անոնց գունդերուն գլուխն անցնելով, Պիլարզուի վրայ յարձակեցաւ, որ չկրցաւ դէմ դնել եւ պարտաւորուեցաւ Անարզարայէ ու Կիլիկիայէ հեռանալ։ Օշին անտէրունջ թագաւորութեան տէր կանգնեցաւ եւ Կիլիկիոյ կառավարութիւնը ստանձնեց, բայց թագաւոր հռչակուիլն ու օծուիլը յետաձգեց (ՍԱՄ. 156)։ Միջադէպը կրնար ծանր հետեւանքներ ունենալ, եւ Հայերու ու Թարթարներու մէջ եղող բարեկամ յարաբերութիւնները եղծանել, ինչ որ Հայերուն վրայ փորձանքներ ալ կրնար հրաւիրել, քանի որ Եգիպտացիներէն նեղուած ու Լատիններէն լքուած էին։ Ուստի կացութիւնը պարզելու համար, երբ Օշին զօրութեամբ կը գործէր, եղբայրը Ալինախ կը շտապէր Դավրէժ՝ մեծ խանին առջեւ իրողութիւնը լուսաբանելու, եւ վտանգին առջեւն առնելու համար։ Պատգամաւորութիւնը յաջող ելք ունեցաւ, զի Ալինախ կրցաւ հաստատել Պիլարզուի նենգութիւնը բարեկամ Հայերու դէմ, եւ կարդարացնէր Հայերու ինքնապաշտպանութեան իրաւունքը Պիլարզուի դէմ, եւ Ղարփանթա կատարելապէս համոզուելով, Պիլարզուն մահուան կը դատապարտէ (ՍՄԲ. 127), մինչեւ իսկ Ալինախը կը ստիպէր իր ձեռքով սպաննել իրենց թշնամին (ԴԱՐ. 26)։ Արդարութիւնը ամբողջութեամբ տեղը տանելու համար ալ, Ալինախի կը յանձնէր նաեւ զվճար անմեղացն (ՍՄԲ. 127), որ է սպանելներուն արեան գինը, իսլամական օրէնքին համեմատ։ Երբոր Ալինախ յաջողութեամբ կը դառնար, եւ ամէն վախ ու կասկած կը փարատուէր, այն ատեն միայն Օշին թագաւորական օծում կընդունէր Կեսարացիին ձեռքէն, եւ Կիլիկիոյ պետութեան տէրը կը դառնար։ Հանդէսը կը կատարուէր Տարսոնի մէջ 1308-ին (ՍՄԲ. 127), եւ թէպէտ օրը նշանակուած չէ, սակայն տարւոյն առջի ամիսները պէտք է դնել, որովհետեւ Ալինախի պատգամաւորութիւնը հազիւ երկու ամսուան մէջ կրնար վերջանալ, եւ հանդէսը կատարուիլ մեծպահքէ առաջ, քանի որ նոյն տարին փետրուար 25-ին կիյնայ Բուն Բարեկենդանը։ Դարդէլ կը կարծէ թէ թագաւորութիւնը Ալինախի կիյնար, եւ անոր չեւ կապեալ զթագն եւ անզաւակ մեռնելովը թագաւորեց Օշին, որ եօթներորդն, այսինքն կրտսերագոյնն էր իր եղբայրներուն մէջ, զորս Հեթումի որդիներ կը կոչէ շփոթութեամբ, փոխանակ Լեւոն Գ.-ի որդիներ ըսելու (ԴԱՐ.)։ Սակայն Դարդէլ այդ պարագաներուն մէջ ալ կը սխալի, որովհետեւ Ալինախ ներկայ եղած է Ատանայի ժողովին Օշին թագաւորի հետ (ԿԱԼ. 504), եւ մահն ալ շատ տարիներ ետքը տեղի ունեցած է, 1317-ին (ՍԱՄ. 156)։ Օշին եւ Ալինախ երկւորեակներ ծնած են 1283-ին (ՍԻՍ. 556), բայց երկւորեակներու մէջ ալ առաջնութիւն կը ճշդուի, եւ այս կերպով նախադասուած է Օշին իր եղբօրը վրայ, եւ 25 տարեկան թագաւոր օծուած։

« 1248. Հեթումի Նկարագիրը   |   1250. Օշինի Ընթացքը »
© Gratun.org