Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կոստանդին Գ. Կեսարացի

1250. Օշինի Ընթացքը

Օշին կրօնական գործերու մէջ կատարելապէս իր եղբօրը Հեթում-Յովհաննէսին հետեւողն էր, եւ թերեւս անկէ աւելի բուռն ու մոլեռանդ, իր տարիքին եւ բնաւորութեան բերմամբ։ Զինքն աւելի գրգռելու պատրաստ էր Կոստանդին Կեսարացին, նա ալ Անաւարզեցիէն աւելի իր գործերուն մէջ խիզախ, քանի որ կը կարծէր թէ նորութիւնները ոչ եւս ծրագիր մնացած, այլ Սսոյ ժողովով կանոնի ոյժ ստացած էին, եւ թէ իբր պարտաւորիչ կրնար ստիպելիր ժողովուրդը անոնց համակերպիլ։ Սակայն ժողովուրդը ու եկեղեցականութիւնը չունէր այն լատինասէր զգացումը, զոր կաթողիկոս ու թագաւոր ձեռք ձեռքի տուած կաշխատէին տարածել, եւ Կալանոսի պատմագիրն ալ կը խոստովանի, թէ սկսան հերձուածողք ոմանք հակառակիլ նոյն կանոնին, եւ այնպէս խռովէին զԺողովուրդն, մինչ զի կրկին անգամ լուծել լինէր միաբանութիւնն այն (ԿԱԼ. 472)։ Հոգ չէ թէ նա հակառակողները հերձուածող կոչէ իր միտքով, մեզի բաւական է որ խոստովանի թէ լուծեալ եղեւ միաբանութիւնն այն, որ ուրիշ բացատրութեամբ կը նշանակէ, թէ Սսոյ ժողովին մէջ հաստատուած հռոմէադաւանութիւնը, արդիւնք եւ գործադրութիւն չունեցաւ եւ շեղեալ նկատուեցաւ։ Արդ եթէ այս էր հետեւանքը, ապա հակառակորդները միայն ոմանք չէին, այլ ընդհանուր էր դիմադրութիւն։ Եւ այն ոչ միայն անհատական կերպով եւ կամ խօսքով, այլ յայտնի ցոյցերով եւ բուռն դիմադրութեամբ։ Զի ժողովուրդը եւ եկեղեցական ները Կոստանդինի եւ Օշինի բռնած կերպերէն զայրացած ձայն տուին իրարու, եւ հաւաքուեցան Ատանայի մէջ 1308-ին, եւ մերժեցին Սսոյ ժողովին նորութիւնները ժողովական եւ ձեւակերպութեամբ։ Թագաւոր եւ կաթողիկոս չուզեցին նշանակութիւն տալ բողոքին եւ իրենց ընթացքը շարունակեցին, եւ այս անգամ բողոքը աւելի ուժգնութեամբ կրկնուեցաւ Սիսի մէջ 1309 տարին (ՍԱՄ. 156), ուր ժողովեցան բազմութիւն աբեղայից եւ կրօնաւորաց եւ սարկաւագաց, այլ եւ վարդապետք եւ եպիսկոպոսք եւ բազմութիւնք ժողովրդոց, արանց եւ կանանց, ծերք եւ տղայք։ Հաւաքուած բազմութիւնը կը բողոքէր եւ կը գոչէր, վասն ոչ առնելոյ յանձն արկանել ջուր ի սուրբ խորհուրդն, եւ վասն այլ եւս նորաձեւ օրինացն (ՍԱՄ. 156)։ Մասնաւոր ակնարկներէ կը քաղուի, թէ ոչ միայն ժողովրդականք բազում ամբոխ յարուցին եւ աղմուկ շփոթման արկին (ԿԱԼ. 474), այլ եւ եկեղեցականներ ժողովական նիստ կազմեցին, հարկաւ առանց կաթողիկոսի, կանոնեցին կանոնս եւ գրեցին սահմանս, գլխաւորապէս պնդելով յերիս այսոսիկ ոչ առնել հաղորդութիւն ընդ այլ եւս քրիստոնեայսն, որոնք են, բաժակին ջուրը, Ծնունդին տօնը, եւ երկու բնութիւն բանաձեւը (ԿԱԼ. 476)։ Մենք ալ չենք ուզեր կանոնական ժողովի զօրութիւն տալ յիշեալ գործողութեան, սակայն անուրանալի է ազգային խիղճին բողոքին նշանակութիւնը, եւ հայադաւան ժողովուրդին ինքնապաշտպանութեան ազդեցութիւնը։

« 1249. Օշին և Ալինախ   |   1251. Օշինի Ջանքերը »
© Gratun.org