Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կոստանդին Գ. Կեսարացի

1253. Ատանայի Ժողովը

Այդչափ խառնակութեանց մէջ, զորս քաղելով պատմեցինք, որպէսզի կացութեան ճիշդ նկարագիրը տուած ըլլանք, պէտք է դիտել տալ, որ թագաւոր ու կաթողիկոս շատ պարտաւոր էին աւելի կարեւոր եւ օգտակար գործունէութեան մը հետեւիլ, քան թէ իրենց լատինամոլ ծրագիրին գործադրութեան համար ճիգեր թափել։ Զարմանալու կէտ է, որ Օշին թագաւոր այդչափ յուզմանց ու շփոթութեանց մէջ յանձն կառնէ անձամբ Հայաստան երթալ, ներքին գաւառներու մէջ պտոյտ մը ընել, իր մտադրութիւնը դարձնելով աւելի Տարոնի եւ Աղձնիքի եպիսկոպոսներու վրայ, եւ Բաղէշի մէջ գումարում մըն ալ կը կազմէ, որպէս զի անոնք համոզէ Լատիններու հետ համաձայնութենէն առաջ գալիք օգուտներուն վրայ (ԶԱՄ. 312)։ Սակայն յաջողութիւն չի գտներ, եւ կը հաւանի որ ազգային ժողով մը գումարուի, ուր վերստին քննութեան ենթարկուին 1307 տարւոյ կանոնները, որոնց առանց կաթողիկոսի հաստատուած ըլլալն ալ անշուշտ նկատի կառնուէր։ Արդ այս յանձնառութիւնը, որով կընդունուէր հռոմէականաց խոստովանութեամբ, իսկ զի վերստին լիցի քննութիւն ի վերայ կանոնաց Սսոյ, եւ որոշեսցի թէ զինչ պարտ իցէ առնել (ՉԱՄ. Գ. 312), անգամ մը եւս կապացուցանէ, որ Սսոյ ժողովը, եթէ որեւէ ոյժ մըն ալ ունէր, անիկա ալ բոլորովին ջնջուեցաւ, երբ թագաւորը, հարկաւ կաթողիկոսին հետ համաձայնութեամբ, յանձնառու եղաւ անոնք նոր քննութեան ենթարկել, եւ նոր կանոններ հաստատել։ Օշին շրջագայութենէ դառնալով իր յանձնառութիւնը գործադրելու կաշխատէր, երբ պարապութեան կողմէն ալ նոր գրգիռ մը զինքն աւելի քաջալերեց։ Կղեմէս Ե. մեռած էր 1314-ին, եւ հազիւ 1316-ին յաջորդած էր իրեն Յովհաննէս ԻԲ., կամ ըստ այլոց ԻԱ., գործունեայ եւ եռանդոտ գաղիացի մը, որ աթոռը հաստատեց Աւինիոն։ Օրէնսգիտութեան եւ բժշկութեան հմուտ, եւ գործառնութեան մէջ ձեռներէց, ոչ միայն Արեւմուտքի մէջ նշանաւոր եղած է իր յանդուգն գործելով, այլ եւ Արեւելքի վրայ աչք դարձուած էր պապութեան ազդեցութիւնը ամրացնելու։ Կիլիկիոյ՝ եւ նոյն իսկ արքունիքի եւ հայրապետանոցի մէջ գտնուող Լատին կրօնաւորներէ տեղեկանալով, Յովհաննէս կը գրէր Օշինի եւ Կոստանդինի (ԿԱԼ. 517), որ ջանան ժողով գումարել եւ վերջնական կերպով ամրացնել 1307-ի կանոնները։ Այդ շարժառիթներով կը հրաւիրուի Ատանայի ժողովը։ Անոր գումարումը սովորաբար կը գրուի 1316-ին (ՍԻՍ. 258), սակայն դժուար պիտի ըլլայ այդ թուականը ընդունիլ, քանի որ կը գիտցուի թէ ժողովը եղաւ Յովհաննէս ԻԲ. պապին օրով (ԿԱԼ. 517), որ ճիշդ միեւնոյն 1316 տարւոյն մէջերը ընտրուեցաւ, եւ Այլակերպութեան տօնն ալ, որ օր գումարուած է Ատանայի ժողովը (ԿԱԼ. 503), յուլիս 18-ին կիյնար, որով անհնար էր մէկ կամ երկու ամիսներու մէջ տեղի ունենային պապին յորդորական նամակները, ժողովին որոշումն ու հրաւէրը, եւ ժողովականներուն գումարուիլը, ուստի աւելի հաւանականութեամբ 1317 յուլիս 10-ին Այլակերպութեան տօնին պէտք է դնել Ատանայի ժողովը Սսոյ ժողովէն 10 տարի ետքը։

« 1252. Ժամանակի Դէպքեր   |   1254. Ժողովին Ներկաները »
© Gratun.org