Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կոստանդին Գ. Կեսարացի

1254. Ժողովին Ներկաները

Լատիններէն եւ լատինասէրներէն խորհուած միջոցը, որ է նոր ժողովի գումարումը, դիտուած նպատակին բնաւ համապատասխան չեղաւ, եւ չի կրցաւ արտադրել այն զօրութիւնը որուն կը սպասուէր։ Հրաւէրին անասացողները շատ քիչ եղան, վասն զի եպիսկոպոսներ 18 են եղած կաթողիկոսով մէկտեղ, եւ վարդապետներ 7 միայն յիշուած են ներկայից ցուցակին մէջ (ԿԱԼ. 503), մինչ Սսոյ մէջ գումարուած էին 26 եպիսկոպոսներ եւ 17 վարդապետներ, նոյն իսկ առաջին ցուցակին համեմատ (§ 1230)։ Եպիսկոպոսներէն 10 հատը Կիլիկիայէն եղան, եւ անոնցմէ վեցը Սսոյ առաջին ցուցակին մէջ յիշուածներ, այսինքն Կոստանդին կաթողիկոս յառաջն Կեսարիոյ եպիսկոպոս, Կոստանդին Սսոյ, Յովհաննէս Տարսոնի, Յովհաննէս Անարզաբայ, Ստեփանոս Բարձրբերդի եւ Գրիգոր Մարաշի եպիսկոպոսներ, եւ հատ մըն ալ երկրորդ ցուցակէն՝ Ստեփանոս Ատանայի։ Կապանի եպիսկոպոսը Յակոբ է, որ Բասիլիոսի յաջորդած պիտի ըլլայ, եւ երկու նորեր կան Յովհաննէս Մամեստիոյ եւ Ներսէս Մոլեւոնի։ Փոքր Ասիոյ եպիսկոպոսներէն երկու նորեր կան միայն Կոստանդին Անկիւրիոյ եւ Ստեփանոս Կողոնիոյ։ Իսկ Հայաստանի եպիսկոպոսներէն կայ Աւետիք Նփրկերտի, որ երկրորդ ցուցակին մէջ յիշուած էր, եւ Կոստանդին Մարանդունեաց՝ որ Յովհաննէսի յաջորդը պիտի ըլլայ։ Երեք ալ նորեր կան Յովհաննէս Տարոնոյ, Մարկոս Կարսի եւ Յակոբ Սալմաստի։ Իսկ 7 վարդապետներ բոլոր հիներ են, Յովհաննէս վարդապետը, Կիրակոս եւ Գրիգոր եւ Մարտիրոս կաթողիկոսարանէն, Գրիգոր Գերմազբերի եւ Բարսեղ Խորինի, եւ Հայրապետ Թիւրքթիի՝ որ Գրիգորը յաջորդը պիտի ըլլայ։ Քռնեցին իր նամակին մէջ իբրեւ ներկայ կը յիշէ նաեւ Զաքարիա Ծործորեցին՝ Արտաղի արքեպիսկոպոսը (ԿԱԼ. 517), եւ Յովհաննէս Երզնկացի կամ Ծործորեցի (ԿԱԼ. 518) ծանօթ վարդապետը (§ 1240)։ Սակայն երկուքին ալ անունները ցուցակին մէջ չեն գտնուիր, եւ անհնար էր որ մոռցուէին վերջէն կը գրէ պարզ յիշողութեամբ։ Յովհաննէս վարդապետը՝ որ վարդապետաց առաջինը յիշուած է առանց մակդիր անունի (ԿԱԼ. 504), ոչ թէ Երզնկացին է, այլ Սսոյ ցուցակին մէջ ալ վարդապետներու գլուխը յիշուած Մեծքարի դպրապետն է (ԿԱԼ. 459), կամ Դպրեվանքի առաջնորդը, որ միշտ իր առաջնութիւնը կը պահէ իբրեւ վարդապետանոցի գլուխ կամ վարդապետաց վարդապետ։ Գալով ներկայ իշխաններուն, անոնք ալ նուազ են, 10 միայն, մինչ 14 էին անունով յիշուածները Սսոյ մէջ։ Ասոնցմէ ալ գրեթէ բոլորը հիներն են, Օշին թագաւոր, Ալինախ արքայեղբայր, Սմբատ Ասկուռոյ մարաջախտ, Ռեմունդ Միքայլկուի սենեսջալ, եւ Թորոս Ջոֆտէրկայի պրակսիմոս։ Իսկ բերդակալներէն կամ Սմբատ Սմբատկլայի, Օշին Կոպիտառի, եւ Լիկոս Խնձորովիրի՝ որ նոյն իսկ Կիսառաման է (ՍԻՍ. 64)։ Նորեր երկու հատ են միայն Հեթում սպարապետ Օշինի տեղ, եւ թագաւորին աներձագը Օշին Կոռիկոսի իշխանը։ Բազմութիւնք քահանայից եւ կրօնաւորաց այստեղ ալ յիշուած են՝ թագաւորին աւագերէց Թորոսի գլխաւորութեամբ (ԿԱԼ. 505), որ Կոստանդինի յաջորդած պիտի ըլլայ (ԿԱԼ. 460), եւ կը կարծենք, բայց չենք կրնար պնդել, թէ նոյն այն Թափրոնց մականունեալ հանճարեղ երաժիշտն է, որ 1342 դեկտեմբեր 27-ին վախճանած է (ՀԱՅ. 545), ժողովէս 25 տարի ետքը։ Այս ամէն տեղեկութիւններ կը ցուցնեն թէ Ատանայի ժողովը՝ ներկայից թուով ու կարեւորութեամբ, Սսոյ ժողովէն շատ ետեւ կը մնայ, միւս կողմէն ներկաներն ալ միեւնոյն իրենց ըրացը հաստատել ուզողներ են, այն ալ նուազ թուով եւ նուազագոյն ազդեցութեամբ։

« 1253. Ատանայի Ժողովը   |   1255. Բաժակին Ջուրը »
© Gratun.org