Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կոստանդին Գ. Կեսարացի

1262. Երուսաղէմի Պատրիարքներ

Ս. Յակոբեանց վանքին վարդապետները սկիզբէն իվեր նշանաւոր դեր մը ունեցած են Հայութեան համար, ոչ միայն Հայ եկեեցւոյ անունը Յոյներու եւ Լատիններու հանդէպ պատշաճ պատուոյն վրայ պահելնուն, եւ Հայոց ստացութիւնները հաւատարմութեամբ պահպանելնուն, եւ հետզհետէ ընդարձակելնուն համար, այլեւ ամէն պարագայի մէջ Ուղղափառ եկեղեցւոյ եւ հայադաւան գրութեան ամուր պաշտպաններ եղած ըլլալնուն համար։ Թէպէտ Երուսաղէմ ալ օտար դաւանութեանց հետ շփման մէջ էր, սակայն երբեք անոնցմէ չազդուեցաւ օտարասիրութեան զգացումով, ընդհակառակն աւելի քաջալերուեցաւ իր հնաւանդ դաւանութիւնը եւ սեփական ծէսն ու սովորութիւնները ամուր պահպանելու, մինչ հակառակը կը գործուէր Կիլիկիոյ մէջ։ Պատճառը յայտնի է։ Երուսաղէմի մէջ չի կար Արեւմտեայց օգնութեամբ քաղաքական շահեր պաշտպանելու տեսակէտը, որ Կիլիկեցւոց գայթակղեցուցիչ հրապոյրը եղաւ։ Երուսաղէմի աթոռը իր հաստատամտութիւնը ցուցուց ծռազատիկի առիթներուն ալ, եւ յաղթանակաւ պանծացուց իր գրութիւնը ճրագալոյցի լոյսին ցոլացումներովը (§ 1191)։ Կիլիկեցւոց ուղղութիւնը բնաւ արձագանգ չգտաւ Երուսաղէմի մէջ, եւ գործը իր գերագոյն նշանակութիւնը ստացաւ 1307-ի ժողովէն ետքը, երբ Սսոյ կանոնները հռչակուեցան։ Սարգիս էր այդ միջոցին Երուսաղէմի Աթոռակալը։ 1281-ին աթոռ բարձրացած՝ Յակոբ Կլայեցիին որով, ուղղամիտ եւ հաստատամիտ անձնաւորութիւն մը, ինչպէս իր գործերէն ալ յայտնուեցաւ։ Կոստանդին Կեսարացիի կաթողիկոսութեամբը (§ 1246), եւ քիչ ետքը Օշինի թագաւորելովը, նոր զարկ տրուեցաւ Սսոյ կանոններուն (§ 1250), եւ յանձնարարութիւններ ու բռնադատութիւններ (§ 1251) մինչեւ Երուսաղէմ ալ հասան, սակայն Սարգիսի եւ իրեններուն համարձակ դիմադրութեան հանդիպեցան, որոնք բացարձակապէս մերժեցին այդ որոշմանց հպատակիլ, եւ Սսոյ աթոռին հետ ներքին յարաբերութիւնները խզեցին (ՉԱՄ. Գ. 313)։ Այդ եղելութեան թուական գրուած է 1311 տարին, որուն կը համաձայնի Երուսաղէմի պատմագիրն ալ (ԱՍՏ. Ա. 43) Սարգիս որպէսզի կարենայ իր գիրքը ապահովել, յատուկ դիմում ըրաւ Եգիպտոսի սուլտանին, որ Նասըր-Մուհամմէտն էր վերստին գահ բարձրացած, եւ նոր հրովարտակով զինքն ճանչցնել տուաւ իբր ինքնագլուխ պատրիարք Հայոց եւ եկեղեցական պետ հայերու եւ անոնց դաւանակից ուրիշ Արեւելցիներու, ինչ որ դժուար չէր, քանի որ Եգիպտացիք չէին կրնար բարեկամ ըլլալ Սիս նստող հայրապետին։ Այդ առթիւ Սարգիս սկսաւ պատրիարք անունը ազգային շրջանակի մէջ ալ գործածել, եւ կարմըրագեղով կնիք դրոշմել (ԱՍՏ. Ա. 201) եւ աւելի ընդարձակ իշխանութիւն վարել։

« 1261. Երուսաղէմի Աթոռը   |   1263. Առաջին Գործերը »
© Gratun.org