Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կոստանդին Գ. Կեսարացի

1264. Կոտորածներ և Աւերածներ

Ատանայի ժողովէն ետքը մինչեւ Օշինի մահը անցնող երեք տարիները խառն ու կցկտուր եղելութեանց միջոց մը կը ներկայեն, ուր զանազան դիպուածներ իրարու կը խառնուին, առանց իրական եւ կարեւոր օգուտ մը արտադրելու։ Հին Սելճուքեան սուլտանութեան բեկորներէն կազմուած տէրութիւն մըն ալ Գարամանի իշխանութիւնն էր, Հայոց թագաւորութեան դրացի, որ 1318-ին յանկարծական ասպատակ մը սփռեց մինչեւ Տարսոնի կողմերը. այլ պարտաւորուեցաւ յետս նահանջել Կոռիկոսի իշխան Օշինի գունդին առջեւ, որ կոտորեաց զնոսա Աստուծով եւ դարձաւ ուրախութեամբ (ՍՄԲ. 128)։ Բայց անոնց ետեւէն կը հասնէին Եգիպտացիք, եւ բաւական աւերածներ կը գործէին, ու մինչեւ Սիս կը հասնէին 1319-ին։ Անգամ մըն ալ Օշին՝ պապին դեսպաններ ղրկելով օգնութիւն կը յուսար ստանալ, քանի որ անոր կամքը կատարած էր, լատինական հաւատք ու ծէս մուծանել ջանալով Հայոց մէջ բայց այս անգամ ալ ձեռք ձգածը պարզ յանձնարարական մըն էր Գաղղիոյ թագաւորին ուղղուած (ՍԻՍ. 558)։ Յիշենք եւս Օշինի եւ Կիպրոսի Հենրիկոս թագաւորի մէջ արծարծուած գժտութիւնը, հինէն տեղի ունեցած ընտանեկան վէճերու հետեւանօք (§ 1252), որոնք լաւ ազդեցութիւն չէին ըներ զի քրիստոնեայ իշխանութեանց երկու մնացորդներն էին Հայոց եւ Կիպրոսի թագաւորութիւնները, եւ Արեւմուտք կը յուսար, թէ անոնք բաւական պիտի ըլլան վերականգնել Երուսաղէմի քրիստոնեայ թագաւորութիւնը, որչափ ալ ինքը պէտք եղած օգնութիւնը կը զլանար։ Յովհաննէս պապ յորդորականներով եւ քննիչներ ղրկելով կաշխատէր առջեւն առնուլ այդ վտանգաւոր դժուարութեանց, սակայն հիմնական արդիւնք մը չէր ստանար (ՍԻՍ. 558)։ Յիշենք եւս ահաւոր երկրաշարժը, որ 1319-ին մեծամեծ վնասներ հասուց Արեւելեան կողմերը։ Գեղարքունի գաւառին մէջ ըէկղմեաց զբազում գիւղս հանդերձ արամբք, եւ Արտաղու Ս. Թադէոսի մեծ վանքն ուեկեղեցին ալ կործանեաց, եւ զտունս փլոյց, եւ շատեր աւերակներու ներքեւ թաղեց, սակայն Զաքարիա արքեպիսկոպոս, ջանաց աւերածները նորոգել (ՍԱՄ. 157)։ Այս այն երկրաշարժն է, որուն մէջ Անի ալ վնասուեցաւ, եւ որ Երզնկացին անէծքին վերագրուեցաւ (§ 1240)։ Կոստանդին կաթողիկոսին եւ Օշին թագաւորին կողմէ, յատուկ գործունէութեան նշաններ չեն երեւիր այդ միջոցին։ Լատինամոլ ձեռնարկներէն յուսախաբ, եւ Լատիններու օգնութենէն ալ յուսահատ, միւս կողմէն իրենց ուղղութիւնն ալ փոխելու արիութենէն զուրկ, թերեւս եւ ամօթապարտ, քաշուած եւ անգործ դիրք մը առած կը տեսնուի։

« 1263. Առաջին Գործերը   |   1265. Օշինի Մահը »
© Gratun.org