Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կոստանդին Գ. Կեսարացի

1265. Օշինի Մահը

Այդ կացութեան մէջ տեղի կունենայ Օշինի մահը 1320 յուլիս 20-ին (ՍԻՍ. 558), իսկ Յայսմաւուրքի համեմատ 19-ին (ՅԱՍ. Ա. 262)։ Պարագաները յայտնի չեն, այլ անողոք ախտի մը հետեւանք եղած պիտի ըլլայ Օշինի մահը, զի դեռ 37 տարեկան էր, եւ ոչ ալ պատահական արկած մը կը յիշուի, ինչպէս հանդիպած էր Ալինախ եղբօրը (§ 1259)։ Միւս կողմէն Օշին իր մօտալուտ մահը ինքն ալ զգացած պիտի ըլլայ, որ նախահոգ զգուշութեամբ պէտք տեսաւ յաջորդութեան գործը կարգադրել։ Միակ զաւակ մը ունէր իր առաջին կնոջմէն՝ Զապէլէ (§ 1254), զի երկրորդ կնոջմէն Յովհաննայէ ունեցած զաւակը սակաւակեաց եղած էր (ԴԱՐ. 27)։ Լեւոն արքայորդին հազիւ 10 տարեկան էր (ՍԱՄ. 157), թէպէտ ութը տարեկան կարծող ալ կալ (ԴԱՐ. 27), եւ անհնար էր որ կարենար գլուխ կանգնել թագաւորութեան, ուստի Օշին հոգաց զօրաւոր խնամակալութիւն մը կազմել իր որդւոյն, որ հոգան սնուցանել որդին իւր եւ ծառայել միամտութեամբ մինչեւ ի տասն ամս, եւ ապա այսինքն քսան տարեկան եղած ատեն, յանձնել զաթոռ թագաւորութեան եւ զաշխարհս յորդին իւր (ՍԱՄ. 157)։ Ընտրուած խնամակալներուն առաջինն էր Օշին իշխան Կոռիկոսի՝ Հեթում պատմիչի որդին եւ Օշին թագաւորի աներձագը, որ այնուհետեւ Պայլ անունը առաւ, իբրեւ առաջին եւ բուն խնամակալ թագաւորութեան։ Խնամակալութեան միւս անդամակիցներն էին Կոստանդին մարաջախտ՝ Օշին Կոռիկոսեանի եղբայրը, եւ Հեթում Նզիրի իշխան՝ թագաւորական սենեկապետը (ՍԱՄ. 157)։ Ոմանք չորրորդ անդամակից մըն ալ կաւելցնեն, Բաղդովինոս կամ Բօթին կամ Պաղտին անունով, այլ որովհետեւ մարաջախտութիւնը անոր կը վերագրեն (ԴԱՐ. 28), կրնայ շփոթութենէ յառաջ եկած անուն մը երեւնալ, այնպէս որ ոմանք Կոստանդինի տեղ մինակ Պաղտինը կը նշանակեն իբր խնամակալ (ՍԻՍ. 558)։ Սակայն առաջիկային յատկապէս Պաղտինի զաւակները պատմական դերերու մէջ կը յիշուին։ Այսպէս Օշին յաջողութեան գործը կարգադրելով, կեանքը կը կնքէ տակաւին երիտասարդութեան մէջ, լատինամոլութեամբը սերմանած գժտութիւնները, եւ Հայոց դէմ դրացի տէրութեանց գրգռութիւնները միայն թողլով իր ետեւէն։ Մարմինը սովորութեան համեմատ թողուեցաւ Դրազարկի մէջ (ՍԱՄ. 157)։ Օշին Կոռիկոսեան անմիջապէս ձեռք առաւ երկրին կառավարութիւնը- եւ տէր կանգնեցաւ մանուկ թագաւորին եւ այրի թագուհւոյն։ Հանդիսապէս օծել եւ թագադրել տուաւ զդեղաբոյսն Լեւոն, հարկաւ Սիսի մէջ, Կեսարացի կաթողիկոսին ձեռքով։ Թուականը թէպէտ 1321 ցուցուած է (ՍՄԲ. 128), սակայն չենք կարծեր թէ շատ ուշացած ըլլայ, եւ առաւելն յունուար 6-ին Աստուածայայտնութեան տօնին թողած ըլլայ հանդիսութիւնը, որ ուրիշ առիթներու մէջ ալ իբր պատեհ օր նկատուած էր։ Օշին Պայլ իր իշխանութիւնը աւելի զօրացնելու համար, ամուսնացաւ այրի թագուհի Յովհաննայի հետ, որուն անձամբ ընկերացած է Նէապոլիսէ գալուն, եւ այն ատեն հարաւ ի սէր նորա (ԴԱՐ. 28), իսկ իր առաջի կնոջմէն ունեցած Ալիծ աղջիկը մանուկ թագաւորին հետ ամուսնացնելով թագուհի հռչակեց, եւ ինքն ալ թագաւորահայրի կերպարանը առաւ։

« 1264. Կոտորածներ և Աւերածներ   |   1266. Օշին Խնամակալ »
© Gratun.org