Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կոստանդին Գ. Կեսարացի

1266. Օշին Խնամակալ

Օշինի ընթացքը իբրեւ խնամակալ, բռնակալի հովեր սկսաւ առնել անիրաւ գրաւումներով։ Կոռնիկոսեանք շատ բերդեր ապրանք առին, որ չէր իւրեանց սահմանով ապրանք (ՍԻՍ. 340), եւ ինքն Օշին զառածաւ յանգթութիւն, իրեն դէմ ելլողները ետ սրախողխող առնել, եւ զայլս հալածել (ԴԱՐ. 29), եւ երբ հակառակութիւնները կը շատնային, ինքն զօրութեամբ կը ճնշէր։ Քաղաքական ուղղութեամբ ալ կատարելապէս լատինամոլ ընթացքին կը հետեւէր, եւ Յովհաննէս պապ ուղղակի անոր հետ կը թղթակցէր, Օշին մինչեւ այն կէտը կը հասկըցնէր շողոքորթութիւնը, որ Կոռիկոսի եպիսկոպոս մըն ալ հաստատելու համար պապին կը դիմէր (ՍԻՍ. 340)։ Այս ամէնը Լեւոն Ե. ի անուանական թագաւորութեան առաջին երկու տարիներուն մէջ կատարուած իռողութիւններ են։ Փափաքելի էր որ երբ ներքինը բարեկարգ չէր, գոնէ արտաքինը բարեկարգ հանդարտ ըլլար. մինչ ընդհակառակն, որչափ Հայերն դէպ արեւմուտք կը միտէին, այնչափ Եգիպտացիք իրենց թշնամութիւնը կը սաստկացնէին, եւ նոյն փաստով Թաթարներուն ալ աչքին կասկածաւոր կը ցուցնէին Հայերը։ Այս կերպով կը կազմուէր այլազգիներու համերաշխ գործակցութիւնը Հայերուն չէմ, Թիմուրթաշ Թաթարը հիւսիսէն, Ամիրօմար Թուրքը արեւելքէն, եւ Նասըր-Մուհամմէտ սուլտան հարաւէն։ Թիմուրթաշ առաջին անգամ քարուքանդ ըրաը Կիլիկեան, ուր նշանաւոր Հայ զօրավարները ալ սպաննուեցան, Կիօդին տէր Կանչոյ՝ Օշինի եղբայրը, Հեթում իշխան Ջլկանոցի, Կոստանդին անոր եղբայրը, Վահրամ Լօտիկ, Օշին՝ Կոստանդին մարաջախտի որդին, եւ ուրիշ 21 նշանաւոր ասպետներ (ՍՄԲ. 130)։ Իսկ Եգիպտացիք Այաս զօրաւոր բերդին վրայ թափթփեցին իրենց ոյժը, եւ մեծամեծ աւերներ հասուցին, եւ աւարով ու գերութեամբ ետ դարձան։ Օշին խնամակալ եւ Կոստանդին կաթողիկոս Յովհաննէս պապին դիմեցին նորէն, իսկ սա ժողով գումարեց Հայոց օգնելու համար, ուր հարկաւ նախապէս անոնց դաւանութիւնը քննեցին իբր պայման։ Արդիւնքն եղաւ որպապը 1322 դեկտեմբեր 26-ին կոնդակով բոլոր քրիստոնեաները կը հրաւիրէր Հայոց համար աղօթելու (ՍԻՍ. 558) բայց զինուորական եւ նիւթական օգնութիւն չէր հասցնէր։ Կաթողիկոսն ու խնամակալը շատ աւելի օգտակար գործ ըրած պիտի ըլլային, եթէ Հայոց ներքին անհամաձայնութեանց պատճառները վերցնելու աշխատէին, որովհետեւ օտարներուն իսկ աչքին զարկած էր, թէ երկպառակութիւն էր ի մէջ նոցա, եւ անմիաբան լեալ յիւրեանս՝ ընդ միմեանս կռուէին եւ ի միմեանս վանէին (ՉԱՄ. Գ. 321)։

« 1265. Օշինի Մահը   |   1267. Կոստանդինի Մահը »
© Gratun.org