Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կոստանդին Գ. Կեսարացի

1267. Կոստանդինի Մահը

Կոստանդին Կեսարացի կաթողիկոս ծերացած էր արդէն, եւ չէր կրնար անզգայ մնալ այլ եղերական պատահարներու հանդէպ, զի խիղճն ալ պէտք էր վրդովուէր։ թէ լաւ ծառայութիւն մը չէր ըրած ազգին եւ եկեղեցւոյն, իր լատինամոլ ուղղութեամբ, եւ երկպառակութեանց որոմը աճեցնելով։ Մահը տեղի ունեցած կըլլայ, 1323-ին, զի 16 տարի տեւողութիւն տրուած է անոր կաթողիկոսութեան (ՍԱՄ. 155), որ սկսաւ 1307-ին (§ 1245)։ Ըստ այսմ 1323 տարին եղած է յաջորդին թուականը (ՍԱՄ. 158), ինչչափ ալ ուրիշ տեղ 1322 գրուած ըլլայ (ՍՄԲ. 130)։ Կը կարծենք թէ այդ տարբերութիւնը շուտով կը համաձայնի, Կեսարացիին մահը 1322-ին վերջը դնելով, զի ի տօնի Ծննդեան որ է յունուար 6-ին, կը գրուի յաջորդին կաթողիկոսանալը (ՍՄԲ. 130)։ Կեսարացիին վրայ դատողութիւննիս առիթ ունեցանք յայտնել պատմութեանս ընթացքին, թէ իրաւամբ իրեն տրուած է առաջին աղթամայ ի Սիս (ՍԱՄ. 152) կոչումը, եւ Կոստանդին Հերձուածող մակդիր անունը (ԴԱՎ. 335), որովհետեւ ինքն եղաւ, որ պաշտօնական ձեւ եւ գործադրական ոյժ տալ աշխատեցաւ այն ամէն նորութեանց՝ զորս իր նախորդը իբր ծրագիր եւ առաջարկ մէջտեղ հանած էր։ Ընդհանուր կարծիքով Անաւարզեցին է, որ սաստիկ կը դատափետուի իր լատինամոլ ընթացքին համար, սակայն ստոյգը ուզելով ըսել, Անաւարզեցիին ըրածը շատ կը թեթեւնայ Կեսարացիին գործին հանդէպ, զի գոնէ Անաւարզեցին չի համարձակեցաւ իր ծրագիրին գործադրութիւնը պահանջել ժողովական որոշումէ առաջ, ուր կը կարծէր միամտաբար բոլոր եպիսկոպոսներն ու վիճակները համոզել, մինչ Կեսարացին անկանոն ժողովներով եւ անտեղի ճամբաներով ուզեց պաշտօնական զօրութիւն կազմել, եւ անոնց կրթելով քաջալերեց Օշինի բռնական ձեռնարկները (§ 1251)։ Այս առթիւ անգամ մըն ալ պիտի կրկնենք, թէ պէտք չէ Կեսարացիին հետ շփոթել (§ 1245), եւ ոչ ալ Կոստանդին Բ. Կատուկեցի կաթողիկոսին, առաքինի հայրապետին եւ խոնարհամիտ հրաժարողին, օրհնեալ յիշատակը ազատել, Կոստանդին Գ. Կեսարացիին նման մէկու մը գործերը անոր վերագրելով։

« 1266. Օշին Խնամակալ   |   1268. Գրիգոր Կարնեցի »
© Gratun.org