Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կոստանդին Դ. Լամբրոնացի

1270. Կաթողիկոս և Խնամակալ

Օշին խնամակալին բռնական ընթացքը յիշեցինք արդէն (§ 1266), որ հետզհետէ կը շարունակէր եւ կընդարձակուէր, այնպէս որ արքունական անձերու վրայ նլ ձեռք դնելու կը յաւակնէր, եւ նոյն իսկ թագաւորին հօրաքոյրը, Օշինի քոյրը, Ամաւրի Լուսինեանի այրին Զապլուն տիկինը սնոտի բարուրանքներով չորս զաւակներուն հետ բանտարկել կու տար, մայրենին կը հրամայէր խեղդել, եւ զաւակներէն Հուգոնը թունաւորել, եւ Հենրիկոսը անօթութեամբ եւ ծարաւով սպաննել, մինչեւ իսկ տալ նմա մէզ յարբումն, եթէ պիտի հաւատանք Դարդէլի հաւաքած բերանացի լուրերուն։ Իսկ վերջին երկու զաւակները, որ շատ պզտիկ էին, Ջիւանն ու Պէմունգը աքսորել կու տար, եւ անոնք ալ կապաւինէին Հռոդոս՝ Հիւրընկալ ասպետներուն մօտ (ԴԱՐ. 29)։ Միջին զաւակը Գուիտոն, Կիլիկիայէ դուրս Կոստանդնուպոլիս կը գտնուէր (ԴԱՐ. 32) իր մօրաքրոջ Ռիթա կայսրուհւոյն մօտ, որով ազատ կը մնար Օշինի բռնութենէն։ Բայց ինքն Օշին խնամակալն ալ ցաւերէ ազատ չէր ըլլար, իր սիրուհւոյն ու ամուսնոյն Յովհաննայի մեռնելովը, ուսկից աղջիկ մը միայն ունեցաւ Մարիամ անունով։ Այդ եղելութիւնք տեղի ունեցան միեւնոյն 1323 տարին։ Այդ միջոցին չէին դադրած Հայերու եւ Լատիններու յարաբերութիւնները, փոփոխ դեսպանութիւնք եւ թղթակցութիւնք կը շարունակէին, ինչ որ չէր կրնար Եգիպտացիներու աչքէն վրիպիլ, որոնք միտուընին դրած էին Լատիններուն հետքերը Արեւելքէն ջնջել։ Ուստի խաղաղութեան դաշինքէն հազիւ տարի մը ետքը, 1324-ին, նորէն սկսան Եգիպտացիներու կողմէն արշաւանքներ ու ասպատակներ, թէպէտ ոչ ընդհանուր կերպով։ Այլ պատահական յարձակումներն ալ բաւական էին Հայերը նեղելու, եւ խաղաղութեան արդիւնքները խանգարելու։ Պայմաններուն դրժել մըն էր այս Եգիպտացիներուն կողմէն, որչափ ալ միւս կողմէն հնար չէ արդարացնել Հայերուն անհեռատես յարաբերութիւնները։ Կոստանդին Լամբրոնացին պէտք չէ հաճութեամբ տեսած ըլլայ իր գործին խանգարումը, թերեւս համամիտ ալ եղած չըլլայ լատինական յարաբերութեանց, որոնց դէմ բացարձակապէս ընդդիմանալու կարգիլուէր իր նախընթացով։ Մենք կը բաւականանանք նկատի առնել թէ Հռոմի եւ Արեւմուտքի հետ յարաբերութեանց մէջ բնաւ Կոստանդինի անունը կամ մասնակցութիւնը չի յիշուիր եւ ամէն բան Լեւոնի եւ Օշինի անունով կը գրուի ու կը գործուի։ Ասկէ կը համարձակինք հետեւցնել, թէ Կոստանդին Լամբրոնացին պէտք էր իր լատինասիրութենէն պաղած, եւ չէզօք դիրքի մէջ ամփոփուած ըլլայ ընթացիկ գործառութեանց մասին։ Օշինի եւ Լեւոնի ղրկած դեսպաններէն շատեր՝ իրաւ եկեղեցականներ էին, Բարսէղ Եպիսկոպոս Տարսոնի, Եղբայր Թադէոս կրօնաւոր, Թադէոս եպիսկոպոս Կաֆայի եւ ուրիշներ, սակայն անկէ չի հետեւիր Կոստանդինի ալ գործակցութիւնը, զի եկեղեցականներն ալ ուղղակի արքունեաց տրամադրութեան ներքեւ էին, առանց հայրապետի միջնորդութեան։

« 1269. Նախընթացն Ու Միտումները   |   1271. Կաթողիկոսին Մահը »
© Gratun.org