Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Բ. Անաւարզեցիի

1272. Նախընթացն ու Միտումները

Կոստանդին Լամբրոնացիի մահը 1326-ին, եւ յաջորդին ընտրութիւնը 1327-ին նշանակուիլը (ՍՄԲ. 130), իրաւունք կու տայ հետեւցնել, թէ 1327-ին սկիզբները, եւ թերեւս նոյն իսկ Աստուածայայտնութեան տօնին, կատարուեցաւ Յակոբ Բ. կաթողիկոսի օծումը։ Իր նախընթացին համար կը յիշուի, թէ էր քոյրորդի տէր Գրիգորի Տուրքերիցանց (ՍՄԲ. 130), որով կը նոյնանայ նոյն այն Յակոբ եպիսկոպոսի հետ, որ քուերորդի տէր Գրիգոր կաթողիկոսի կոչմամբ ներկայ էր Սսոյ ժողովին մէջ։ Թերեւս յետոյ վիճակաւոր զրկուած է, եւ նոյն ինքն Կապանի Յակոբ եպիսկոպոսն է (ԿԱԼ. 504), որ ստէպ Արեւմուտքի դեսպանութեանց ալ գործածուեցաւ (ՍԻՍ. 558)։ Իսկ վերջին պահուն կը ներկայանայ իբր արքեպիսկոպոս Անաւարզայ (ՍՄԲ. 130), մինչ Ատանայի ժողովին մէջ Յովհաննէս էր Անաւարզարայ եպիսկոպոսը (ԿԱԼ. 505) եւ Յակոբ անոր յաջորդը եղած պիտի ըլլայ։ Այդ տեսութեամբ Յակոբ նախ կաթողիկոսարանի ծառայած, յետոյ Կապանի, վերջէն Անաւարզայ եպիսկոպոսութիւնները վարած ըլլալով, կը հաստատուի թէ Հայ եկեղեցւոյ նուիրապետութեան մէջ ընդունուած էր աթոռէ անցնելով բարձրանալու գրութիւնը։ Յակոբ սովորական կիրառութեան մէջ՝ Տարսոնացի եւ Սսեցի եւ Անաւարզեցի կոչուած է անխտիր, իսկ մենք այդ վերջինը նախադասեցինք իրերը մակդիր անուն, որ իր վերջին թեմակալութեան հետ, Գրիգոր Անաւարզեցիի հետ ազգակցութիւնն ալ կը շոշափէ։ Յակոբ կաթողիկոսութեան բարձրացած է անշուշտ Լեւոնի եւ Օշինի պաշտպանութեամբ իսկ իբր արժանիք սեպուած են իրեն Անաւարզեցիին ազգակցութիւնը եւ լատինասէր ուղղութեան ծառայութիւնները, որոնց կարգին կը միտինք համարել Արեւմուտքի դեսպանութիւնները։ Այսու հանդերձ Յակոբ չէ եղած այն մոլեռանդ լատինասէրը, ինչ որ եղած էր Կոստանդին Կեսարացին, եւ պէտք եղած խոհականութիւնն ունեցած է անսանձ լատինամոլութիւնը զսպելու ձեռնարկներով։ Լատինասէր ուղղութիւնը ժամանակին իբր քաղաքագիտական միջոց մը ըմբռնուած էր երկրին եւ թագաւորութեան պաշտպանութեան համար, եւ այդ դիտումով Լատիններուն տրուած համարձակութիւնները զանոնք տէր ըրած էին արքունիքին եւ հայրապետանոցի եւ ընդհանուր կացութեան շնորհիւ ազգակցութեան ու խնամութեանց, եւ զօրութեանց ամէն կողմ ցրուած լատին կրօնաւորաց, մինչեւ իսկ արքունիքի խորհրդակցութեան մէջ։ Այդ գրութեան ներքեւ աթոռ բարձրացող կաթողիկոսը, որ ինքն ալ այդ ուղղութեան ծառայողներէն եղած է իր նախընթացին մէջ, չէր կրնար բացարձակապէս խզել իր կապերը եւ փոխել իր ընթացքը. եւ մեր տեսութեամբ իբր արժանիք կը պարտաւորուինք նկատել Յակոբի վրայ, եթէ կրցաւ մինչեւ մէկ աստիճան ստրկաբար չի ծառայել լատինամոլ գաղափարին, եւ համարձակութիւնն ալ ունեցաւ աթոռէն հրաժարիլ, իր մտադրութենէ չշեղելու համար։

« 1271. Կաթողիկոսին Մահը   |   1273. Յովհաննէս Քռնեցի »
© Gratun.org