Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Բ. Անաւարզեցիի

1273. Յովհաննէս Քռնեցի

Երբոր Կիլիկիոյ մէջ այդ կացութիւնը կը տիրէր, լատինամոլ գրութեան նոր եւ աւելի բուռն հոսանք մը կը սկսէր Արեւելեան գաւառներէն, որ մինչեւ այն ատեն աւելի զերծ մնացեր էին անոր ազեցութենէն, գոնէ Հայութեան մէջ Յովհաննէս ԻԲ. պապէն կազմակերպուած հռոմէադաւան արշաւանքը, որչափ ալ հայադաւանութեան դէմ ուղղուած, սակայն իր կեդրոնը մի քիչ հեռու հաստատած էր Սուլտանիայի մէջ (§ 1241) ուրկէ հետզհետէ իր ազդեցութիւնը կը տարածէր շրջակայ գաւառներու վրայ։ Բարթողիմէոս Պոնոնիացի, Մարաղայի լատին եպիսկոպոսը, գիտութեան եւ կարողութեան մեծ հռչակ հանած էր այն կողմերը, զի կրօնական ուսմանց կը միացնէր բնագիտական եւ աստեղագիտական հմտութիւններ ալ. այնպէս որ Գայլեձորի վանքը վարդապետող Եսայի Նշեցին ալ (§ 1241), կը հետաքրքրուէր անոր գիտութենէն օգտուիլը, եւ 1328-ին Գայլեձորէն Մարազա կը ղրկէր իր աշակերտներէն Յովհաննէս Քռնեցի վարդապետը, որ երթայ ու տեղեկանայ, եւ ինչ որ օգտակար կը գտնէ, համբաւէ ու դառնայ։ Ընդհանրապէս այդ քայլը Նշեցիին նախաձեռնութեան կը վերագրուի (ՉԱՄ. Գ. 326), սակայն նկատելով որ Քռնեցին յետ չորսից աւուրց, առ հնազանդութիւն Հռոմայ եկեղեցւոյն հոգւով ետ զինքն (ԿԱԼ. 510), անտեղի չէր ըլլար հետեւցնել, թէ Քռնեցին ներքին նախապատրաստութեամբ կերթար Մարազա, եւ բուն միտքը ծածկելով կը յաջողէր վարդապետին հաւանութիւնը ընդունիլ, եւ կը մեկնէր հայրենակից Յակոբ վարդապետին հետ։ Քռնեցիին այս ներքին մտադրութիւնը կատարելապէս կը քաղուի իր իսկ գրիչէն ելած քօսքերով (ԿԱԼ. 518)։ Տարիուկէս մնաց Մարազա, եւ Բարթողիմէոսէ եւ անոր Պետրոս ու Յովհաննէս ընկերներէն սորվեցաւ լատին լեզու եւ լատին աստուածաբանութիւն, ինքն ալ փոխադարձաբար անոնց հայ լեզու սորվեցուց, եւ միանգամայն Հայոց մէջ հռոմէադաւանութիւն տարածելու մտքը, մշակեց եւ միջոցները հոգալու զբաղեցաւ։ Այդ միջոցներէն մէկն ալ իր աշակերտակիցներէն իրեն համամիտներ որսալն էր, անոնց աչքին առջեւ փայլեցնելով արեւմտեան գիտութեան առաւելութիւնները, եւ լատին աստուածաբանութեան արուեստակեալ ձեւերը, որոնց մէջ գլխաւոր տեղ կը բռնէին Բարթողիմէոսի քարոզներուն եւ գրուածներուն հայերէն թարգմանութիւնները։ Քռնեցին յաջողեցաւ իր միտքին յանկուցանել, իր քեռին Գէորգը, որ Քռնայի գիւղաւագն էր, եւ տիկին Էլթիկ քեռեկինը, որպէս զի նիւթականով նպաստեն յատուկ Հայ վանք մը հիմնել, եւ համամիտներով անոր մէջ կեդրոնանալ, եւ անկէ տարածել իրենց գործունէութիւնը Հայաստանի ներքին գաւառներուն վրայ։ Այդ նախահոգ միջոցները կարգադրելէն ետքը, Յովհաննէս Քռնեցին առջեւ կիյնար եւ վստահօրէն Բարթողիմէոսը Քռնա կառաջնորդէր գործին ձեռնարկելու համար։ Իրեն հետ կը դառնար Յակոբ Քռնեցին, եւ Բարթողիմէոսի հետ էր Պետրոս Արագոնացին, հայերէնի մէջ աւելի զարգացած լատին կրօնաւորը։ Այդ եղելութեան թուական նշանակուած է 1330 տարին (ԿԱԼ. 510)։

« 1272. Նախընթացն ու Միտումները   |   1274. Ունիթոր Միաբաններ »
© Gratun.org