Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Բ. Անաւարզեցիի

1274. Ունիթոր Միաբաններ

Գէորգ իշխան, Քռնայի գիւղաւագը , զինքն կատարելապէս իր քեռորդւոյն եւ անոր բերած անձերուն տրամադրութեան ներքեւ գրած են, անոնց բոլոր նիւթական պէտքերն հոգալով, այնպէս որ հնար եղաւ 60 օրուան մէջ, նոր եկեղեցի մը շինել յանուն Ս. Աստուածածնի, եւ յարակից վանք մը լատին ոճով, եւ այն տեղ հաւաքել Քռնեցիէն շահուած վարդապետները, որոնցմէ 12-ը անունով յիշուած են, եւ են Յակոբ Քռնեցի, Մարգար Օծոպեցի, Հայրապետ Եօթնաղբիւրցի, Յովհաննէս Ծուանցի, Սիմէոն Բասենցի, Ներսէս Տարոնեցի, Առաքել Արտազեցին, Լալ Արտազեցի, Գրիգոր Ապրակունեցի, Կոստանդին Կաղզուանցի, Յովհաննէս Կաղզուացի, եւ Սիմէոն Խաչէնցի (ԿԱԼ. 519)։ Այս առթիւ Բարթողիմէոս Մարզայի եպիսկոպոսութենէն Նախիջեւանի արքեպիսկոպոսութեան բարձրացաւ, եւ ճանչցուեցաւ իբրեւ գլուխ եւ առաջնորդ նոր կազմուած միաբանութեան, որուն լատին բառով Ունիթոր (Unitor) անունն ալ տուաւ, որ կը նշանակէ Միաբանող, Հայ եկեղեցին Լատինին հետ միացնելու իմաստով։ Յատուկ կանօնադրութիւն մըն ալ կազմեց Ս. Օգոստինոսի կոչուած կանոնին ալ նախատիպը եղած էր, որով Քարոզիչ Դոմինիկեաց ճիւղ նկատուեցաւ Միաբանող Հայոց միաբանութիւնն ալ, որոնք Դոմինիկեաց սքեմն ալ առին, ճերմակ կապայով ու սեւ փիլոնով, եւ պապական հաստատութեամբ ալ վավերացուցին իրենց կանոնագրութիւնը (ԿԱԼ. 512)։ Գլխաւոր եւ առաջին ջանքերնին եղաւ լատին գիրքեր հայացնել, թէ միտքերը գրաւելու, եւ թէ նոր գրութիւնը ամրացնելու համար, եւ ոչ միայն կրօնական գիրքեր թարգմանեցին, այլ եւ լատին ծիսաբաններն ալ հայերէնի վերածեցին, եւ կիրառութեան մտցուցին իրենց շրջանակներու մէջ։ Այդ աշխատութեանց մէջ Բարթողիմէոսի օգնեց Եղբայր Պորտիոս (Frater Portius) անուն հայագէտ փրանկիսկեան կրօնաւոր մըն ալ (ԿԱԼ. 512)։ Իսկ Եսայի Նշեցին իր ալեւորեալ տարիքին մէջ, ցաւով տեսաւ Քռնեցիին ընթացքը, եւ յատուկ գրութեամբ աշխատեցաւ զայն խրատել եւ անոր մոլեռանդութիւնը մեղմացնել, եթէ ոչ իսպառ կասեցնել, յանձնարարելով ոչ կարգել յանդիման մրգուզ շինականուց (ՉԱՄ. 327)։ Ըստ այսմ կամայական պէտք է կարծել ոմանց ըսելը, թէ Նշեցին իր կեանքին վերջերը մտքը փոխած եւ լատին կրօնաւորի տարազ առած ըլլայ (ՍԻՆ. 132), մինչ յայտնի են լատին եկեղեցին ջատագովողներուն դէմ անոր գրած զանազան թուղթերը (ՍԻՆ. 132)։

« 1273. Յովհաննէս Քռնեցի   |   1275. Հակառակ Ջանքեր »
© Gratun.org