Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Բ. Անաւարզեցիի

1276. Լեւոնի Ձեռնարկները

Երբոր Հայաստան նոր եղելութեանց երեսէն կը յուզուէր, Կիլիկիա ալ աղմկալի դիպուածներու ասպարէզ կը դառնար։ Օշին թագաւորի նշանակած խնամակալութեան տասնամեայ պայմանաժամը կը լրանար 1329-ին, եւ Լեւոն իր քսաներորդ տարին թեւակոխելուն պէս, բուռն կերպով ձեռք կառնէր գործերը, իբրեւ մէկ մը օր սաստիկ ճնշումէ ազատելով յախուռն գործերու կը ձեռնարկէ, եւ երկար ատեն սիրտին մէջ զսպուած ցասումն ու վրէժխնդրութիւնը յանկարծ դուրս կը պոռթկացնէ։ Իր առաջին գործը եղաւ ձերբակալել տալ խնամակալ Օշին Պայլը, որ իր մորեղբայրն ու աներն էր միանգամայն։ Խնդրակները անոր կը հանդիպին Ատանայի մոտ, երբ Տարսոնէ Սիս կու գար, եւ կը բանտարկեն Մօրօթու վանքը։ Անկէց կանցնին ձերբակալել միւս խնամակալ Կոստանդինը, Օշինի եղբայրը, Լեւոնի գիւղին՝ թերեւս Լեւոնկլայի մէջ, եւ կը տանին եղբօրը փակուած վանքը Ատանայի մօտ, եւ մէկ օրն սպանին զերկուսն, որ էր 1329 յունուարի 26 (ՍՄԲ. 131), հինգշաբթի օր։ Անեցիին շարունակողը կաւելցնէ, թէ Լեւոն սպանելներուն գլուխները ընծայ ղրկեց, Օշինինը Եգիպտոսի Նասը սուլտանին, եւ Կոստանդինը Դավրէժի Պուսայիտ խանին (ՍԱՄ. 138)։ Ժամանակակիցներ կաշխատին Լեւոնը չքմեղացնել, թէ եսպան ի սադրելոյ իշխանացն եւ ի քսու արանց, թէ խորհեալ են բառնալ զքեզ, եւ ինքեանք թագաւորել (ՍԱՄ. 138), կամ թէ շատ բերդեր ապրանք առին, որ չէր իւրեանց սահմանով ապրանք (ՍՄԲ. 131), կամ թէ սպանեալ էր զհայրն արքային, Օշին թագաւորը, արբուցեալ նմա դեղ մահու (ԴԱՐ. 30)։ Բայց մենք առանց ուզելու Օշին խնամակալի կատարած բռնութեանց (§ 1270) պաշտպան կանգնիլ, պէտք է դիտել տանք, որ եթէ Օշին Լեւոնը մեռցնել ուզած ըլլար, տասը տարի չէր սպասէր՝ մինչեւ անոր չափահաս ըլլալը, եւ թէ նոյն իսկ զրոյցներու իրարու անհամաձայն ըլլալը կը ցուցնէ, թէ իրական չեն տրուած պատճառանքները, այլ իսկութիւնը ծածկելու համար կազմուած յերիւրանքներ են։ Հետեւաբար պիտի չկարենանք համաձայնիլ յայտարարելու թէ, Լեւոն թագաւոր անմեղ է ի նոցա արենէն (ՍՄԲ. 131)։ Մանաւանդ որ անոնց գլուխները ընծայ ղրկելու պարագան, աւելի հեռու միտքեր կը ցուցնէ, կերպով մը անոնք զոհելով, թշնամիներու առջեւ զինքն արդարացնել, վերջին անգամ ձգուած պատերազմներուն համար։ Բայց ասկէ ալ աւելի հաւանական կերեւի, ազդեցութեան լուծէն ազատ կերպով իր կիրքերուն եւ ձգտումներուն ծառայելու համար։ Որովհետեւ աները սպաննել տալէն ետքը, անոր աղջիկն ալ եսպան, զթագուհին իւր Ալիծը, յաղագս աղետի գործոց նորա (ՍԱՄ. 138), որոնց ստուգութիւնը շատ կեղակարծ է։ Զի եթէ ճշմարիտ ալ ըլլար, սպանութիւնը չէր արդարանար, քանի որ ոչ մի պարագայ չէ։ Նկատելի է նաեւ որ անմիջապէս սպանութենէ ետքը՝ 1331-ին երկրորդ ամուսնութեան կանցնի Լեւոն, Սիլիկիոյ Փրեդերիկոս Ա. թագաւորին աղջիկ եւ Կիպրոսի Հենրիկոս Բ. թագաւորին այրի, Կոստանդիա-Ելէոնորայի հետ (ՍԻՍ. 363), որուն տրուած Ըռեֆար անունը (ՍՄԲ. 132) յայտնի շփոթութիւն է՝ Հօրը Փրեդերիկոս կամ Ֆրետերիք անունին աղաւաղմամբը Ամուսնութիւնը տարւոյն առաջին կէսին մէջ կատարուած պիտի ըլլայ, զի իբր կանուխէն եղած կենթադրուի 1331 նոյեմբեր 24-ին գրուած պարգեւագիրին մէջ (ՍԻՍ. 363)։ Յակոբ կաթողիկոս դեր մը ունեցած չերեւիր այդ գործողութեանց մասին, բայց եւ ոչ կրցած է Լեւոնը զսպել իր անտեղի ձեռնարկներուն մէջ։

« 1275. Հակառակ Ջանքեր   |   1277. Լատինամոլ Ձգտումներ »
© Gratun.org