Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Բ. Անաւարզեցիի

1279. Պաղոն և Պէկ Ունիթորներ

Քռնեցին եւ իրեն ընկերները պապէն ստացած քաջալերութեամբ զեղծանելով իրենց քարոզութիւնները բռնադատութեանց եւ Հայ եկեղեցւոյ նախատանաց ալ հասուցին, եւ ինքեանք կրկին ձեռնադրեալք եւ կրկին մկրտեալք, նաեւ զայլս բազումս կրկին մկրտեցին եւ կրկին ձեռնադրեցին, հարկաւ հռոմէական գրութեան համեմատ, այսինքն թէական ձեւով, եւ այն ալ գաղտագողի կերպով, զոմանս ի բաղանիս, զայլս ի տունս, եւ զայլս յանցս ջրոց եւ ի ծածուկ տեղիս (ՉԱՄ. Գ. 331)։ Այդ մոլեռանդութեան ձեւերը, զոր առաւելաբար կը կատարէին Մարազայի, Նախիջեւանի, Սուլտանիայի եւ Տփղիսի կողմեր, եւ մանաւանդ Կաֆայի մէջ, ուր Գենուացիք կը տիրէին (ՉԱՄ. Գ. 328) հետզհետէ տարածեցին Կիլիկիոյ կողմերն ալ, ուր յատկապէս եկած էին Ներսէս Պաղոն եւ Սիմէոն Պէկ, որոնց առաջինը Որմիոյ եւ երկրորդը Կարնոյ եպիսկոպոս եղան։ Այդ երկուքը հաւանական կը դատենք նոյնացնել Քռնեցիին առաջին ընկերներէն Ներսէս Տարոնեացի եւ Սիմէոնի Բասենցի ծագումը կը բացատրէ Կարնոյ մէջ ունեցած գործունէութիւնը, իսկ Ներսէս թէպէտ տեղ մը ի Տարսոն գաւառէ ըսուած է (ԿԱԼ. 519), բայց ուղղագոյն կերեւի յաշխարհէն Տարոնու կարդալ, ինչպէս ուրիշ ժամանակակից յիշատակարան մը կը գրէ (ՍԻՆ. 375)։ Հետեւաբար հաւանական չէ Ներսէս Պաղոնի, բնիկ Սսեցի ըլլալը։ Ծագումէն անկախաբար կրնան ընդունուիլ անիթորութեան յարելով կրկին մկրտուած եւ դարձեալ քահանայ ձեռնադրուած ըլլալնուն մասին տրուած տեղեկութիւնները (ՉԱՄ. Գ. 346)։ Եղելութեանց կարգին դառնալով, Ներսէսիեւ Սիմէոնի երեսէն Կիլիկիոյ ժողովուրդին մէջ սկսած շփոթութիւնները եւ վտանգաւոր երկպառակութիւնները Յակոբ կաթողիկոսն ալ զայրացուցին, որ Լեւոնն ալ համոզեց վերջ դնել այդ ոտնձգութեանը, եւ քաղաքական պաշտօնեաներուն միջոցով ձերբակալուեցան Ներսէս ու Սիմէոն եւ անոնց գործակիցները, եւ այս վերջիններէն ոմանք աքսորուեցան, ուրիշներ բանտարկուեցան, իսկ Ներսէս ու Սիմէոն կաթողիկոսին յանձնուեցան, որ խրատեց ու յորդորեց, զի մի հնարեսցեն յանձնանց զնորանար խաբէութիւնս, եւ մի՛ լիցին պատճառ կորստեան հոգւոց (ՉԱՄ. Գ. 331)։ Անոնք երեսանց հաւանութիւն յայտնեցին եւ արձակուեցան, բայց Ներսէս Կանչի գնաց, եւ Մանաճիհը վարդապետի մը հետ սկսաւ այնտեղ ալ նոր շփոթութիւններ սերմանել։ Կաթողիկոսը ստիպուեցաւ քննիչներ ղրկել, եւ Ներսէսի խաբէական ձեռնարկները յայտնուեցան, եւ հազիւ կրցաւ ժողովուրդին զայրոյթէն եւ քարկոծելու վտանգէն ազատելով Կիլիկիայէ հեռանալ (ՉԱՄ. Գ. 332), միշտ աւելի ատելութիւն շատցնելով սիրտին մէջ Հայոց եկեղեցւոյն դէմ։ Մէկ կողմէն Յակոբ կաթողիկոս պապին կը գրէր, որ խրատէ իրենները եւ գրգռութիւնները արգելու (ՉԱՄ. Գ. 332), իսկ միւս կողմէն Ունիթորները պապին կը գրէին, թէ Հայոց կաթողիկոսն ու թագաւորը հռոմէադաւանները կը հալածեն, եւ անոնց եկեղեցիները կը կործանեն (ՉԱՄ. Գ. 328)։ Վերջին տարիներու մէջ պատերազմական աղէտներ ալ անպակաս եղած էին, եւ թէպէտ Հայեր պատահաբար յաջողութիւններ կունենային, սակայն 1335-ին մեծ արշաւանք մը հանած էր Նասր սուլտան յաւուրս հնձոց, եւ ի տօնի Համբարձման Քրիստոսի, որ այն տարի մայիս 25-ին կիյնար։ Մամեստիան, Ատանան եւ Տարսոնը կաւերէր ու կը քանդէր, երբ Հայերը յանհոգ կային, եւ անխնայ կը կոտորեր ժոովուրդը, Լեւոնն ալ ձերբակալելու նպատակով (ՍԱՄ. 159)։ Ասոր վրայ պապին կողմէն 30,000 ոսկւոյ նպաստ մը կը սահմանուէր, Գաղղիոյ թագաւորին տուած 10,000 ոսկւոյ հետ (ՍԻՍ. 391), սակայն Ունիթորներուն ամբաստանութեանց վրայ, պապը կարգիլէր զի զայն երեսուն հազար ոսկին մի՛ տացեն, մինչեւ որ Հայերուն ընթացքը քննուի (ՉԱՄ. Գ. 328)։ Աւելի խօսուն փաստ մը պէտք չէ պապերուն միտքն ու Հայերու պաշտպանութեան համար ցուցուած ջանքին, ներքին եւ իսկական իմաստը ճշդելու, եւ Ունիթոր միջնորդներուն հոգին նկարագրելու։

« 1278. Քռնեցիին Ցուցակը   |   1280. Հայեգիպտական Հաշտութիւն »
© Gratun.org