Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Բ. Անաւարզեցիի

1281. Աղթամարի Աթոռը

Երբոր Կիլիկիոյ մէջ այս անցուդարձերը կը կատարուէին, Հայաստան ալ հանդարտ չէր։ Պուսայիտ խան կը մեռնէր 1334-ին եւ կը յաջորդէր Արփա խան, որ քրիստոնեայ կըսուի, եւ թերեւս այդ պատճառով, Պուսայիտի քեռին Ալի փաշա, զայն կը սպաննէր 6 ամիս ետքը, եւ Մուսի անուն անզօր մէկ մը խան անուանելով, ինքն կը տիրանար գործերու, եւ քրիստոնէից դէմ ատելութեամբ կը հրամայէր փակել զեկեղեցիս, ինչպէս որ տեղ տեղ ալ կը գործադրուէր։ Այս պատճառով Զաքարիա Սէֆէտինեան Աղթամարայ կաթողիկոսը պարտաւորեցաւ անձամբ երթալ Ալի փաշայի մօտ, եւ իր ազդեցութեամբ ու համոզկեր խօսքերով յաջողեցաւ հրամանին անտեղութիւնը ցուցնել, եւ եբաց զչար հուքմն (ՍԱՄ. 159)։ Այդ եղելութիւնը պէտք է դնել 1335-ին, վասնզի յաջորդ տարւոյն 1336-ին սկիզբները Զաքարիա կը մեռնէր, եւ իրեն կը յաջորդէր իր քեռորդին Ստեփանոս, Հաւաքարանին համեմատ (00. ԲԻԶ. 1193), մինչ ուրիշ յիշատակարանի համեմատ, Զաքարիա իր կենդանութեան, Դաւիթ եղբայրը ձեռնադրած է իբր յաջորդ, եւ նա իր Կուճիբէկ եւ Սէֆէտին եղբայրներովը աշխատած է աթոռին պաշտպանութեան (ԱՐԾ. 366)։ Մեր տեսութեամբ յոյժ տկար է Հաւաքարանի հեղինակութիւնը հնագոյն ժամանակներու համար։ Վերոյիշեալ Զաքարիայի կը վերագրուի կողոպուտի օրէնքը, որով եպիսկոպոսներու եւ վարդապետներու եւ իշխանաւորներու գիրքերը եւ եկեղեցական զգեստները ու բոլոր հագնելիքները աթոռին պիտի առնուէին իբրեւ հոգեբաժին։ Միեւնոյն 1366 տարին, Ալի փաշան ալ սպանուեցաւ Խալիթ աղայէ մը, որ ընդունուած է իբր նոյնինքն Հասան խան, Պուսայիտի որդին, որ թէպէտ իբր մեծ խան ճանչցուեցաւ, այլ տէրութիւնը բազմաթիւ ինքնիշխան խաներու մէջ բաժնուեցաւ, եւ անիշխանութիւնը տիրեց մինչեւ Լանկիթմուրի երեւնալը 1360-ին։

« 1280. Հայեգիպտական Հաշտութիւն   |   1282. Ունիթորներ և Երուսաղէմ »
© Gratun.org