Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Բ. Անաւարզեցիի

1282. Ունիթորներ և Երուսաղէմ

Հայաստանի Հիւսիսային կողմերը տակաւ կը յառաջանային Ունիթորները, որոնց հետեւած կըսուին 3 քաղաքներ եւ 30 գիւղեր, (ՍԻՍ. 386)։ Իրենց մեծ գործունէութիւնը կայացած էր թագաւորութեանց մէջ, որոնցմէ 20 կտորներու ցուցակը կազմած է Ալիշան (ՍԻՍ. 384), բայց ինքն ալ չէ կրցած չի խոստովանիլ, թէ հայերէնի խանգարման աղբիւր եղած են այդ թարգմանութիւնները։ Հայերէնագէտ Լատիններուն տկարութիւնը մէկ կողմէն, եւ լատինագէտ Հայերուն բնագիրներու բառ առ բառ հետեւելու խղճմտութիւնը միւս կողմէն, տարօրինակ լեզու մը ստեղծած են, որ բաւական ընդարձակութիւն գտած եւ տարաբախտ ազդեցութիւն ունեցած է դարուս մէջ եւ առյապայ։ Ալիշան կը ջանայ արդարացնել ըսելով, որ թէպէտ թերացան Ունիթորներթ եւ պարզութենէ լեզուին իւրեանց եւ ի հայրենի ծիսից, այլ ոչ սակաւ օգտեցան յիմաստս կրօնականս եւ բարոյականս, որովք գերազանցէին քան զանհաշտ յամառեալսն (ՍԻՍ. 385), սակայն առաւելութիւնը միջին գարուն Դպրոցական կոչուած, այսինքն Սկոլաստիկեան ոճն էր, որ իմաստութենէ աւելի իմաստականութեան կառաջնորդէր։ Նոյն միջոցին Երուսաղէմի պատրիարքութիւնը հոգ կը տանէր ազգային ստացութեանց պաշտպանութեան եւ ուխտաւորներու մխիթարութեան, շարունակ նեղութիւններ կրելով Եգիպտացի պաշտօնակալներէն եւ տեղացի ժողովուրդէն։ Սակայն Նասր սուլտան չէր վարանէր իրաւացի դիմումներու անսալ, Ս. Յակոբի պարսպին նորոգութիւնը կարտօնէր 1939-ին, եւ Ս. Յարութիւն մտնողներէ ու ելլողներէն աւելորդ տուրք մը առնողները կարգիլէր 1341-ին։ Երուսաղէմի պատմիչը այդ գործողութիւնները կը դնէ Բարսէղ պատրիարքի ժամանակ (ԱՍՏ. Ա. 207), մինչ ցուցակագիրը, Վարդան պատրիարք մը կը գնէ այդ միջոցին, եւ Յովհաննէս մըն ալ Բարսէղէ առաջ (ԲԱՌ. 45)։

« 1281. Աղթամարի Աթոռը   |   1283. Յակոբի Հրաժարիլը »
© Gratun.org