Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Բ. Անաւարզեցիի

1285. Ամենաւագ Դերջանցի

Ժամանակակից դէպքերէն առաջին կը ներկայանայ Ամենաւագի նահատակութիւնը, որ կատարուած է 1335-ին։ Բնիկ Դերջանցի էր Ամենաւագ, Գառնբերգակ գիւղէն, Թիմէրի եւ Զամէնի որդի, հողագործութեամբ ապրող։ Պարտատէր այլազգի մը անոր գրաստը բռնի գրաւել ուզած պահուն, եղբօրմէն օգնութիւն կը խնդրէ, եւ ասոր մերժելու վրայ սիրտին ցաւը կը յայտնէ ըսելով. որպիսի՞ քրիստոնէութիւն է այդ, ես ոչ գիտեմ (ՅԱՍ. Ա. 114)։ Այս խօսքը կը բաւէ, որ այլազգին եւ ընկերները հետեւցնեն, թէ Ամենաւագ քրիստոնէութիւնը ուրացաւ եւ իսլամութիւնը ընդունեցաւ, եւ այսպէս կը վկայեն գաւառին Հասան դատաւորին եւ Մահմուտ գաւառապետին առջեւ։ Ամենաւագ միջոց մը թաքչելէն ետքը, նորէն Գառնբերդակ կը դառնայ գործը մոռցուած ենթադրելով, բայց կը ճանչցուի, եւ դատաւորի առջեւ կը հանուի, իբրեւ իսլամութենէ ետ դարձող մը։ Քանի մը օրեր բանտարկութեամբ, ողոքանօք եւ սպառնալեօք կը ջանայ դատաւորը, որ իսլամութիւնը ընդունիլ տա, բայց Ամենաւանգի անդրդուելի հաստատամտութեան վրայ մահուան վճիռը կու տայ իբրեւ ուրացեալ։ Ասոր վրայ խոշտանգանօք կը տանին զայն աւանին հրապարակը, եւ հոն քարկոծելու կը սկսին, եւ երկաթ ուռով գլուխը ջախջախելով կը սպաննեն։ Մարմինը մերկացնելով փողոցները կը քաշկռտեն, եւ մինչեւ երրորդ օր անթաղ կը թողուն, ուրկէ վերջ հրաման կըլլայ զայն թաղել։ Նահատակութեան օրը գրուած է մարտ 10 ուրբաթ (ՅԱՍ. Ա. 115), որ 1335-ին ճշդիւ կը պատասխանէ մեծ պահոց երկրորդ ուրբաթին, եւ յաջորդ կիրակին, մարտ 12 եղած կըլլայ թաղման օրը։ Միայն չէ յիշուած թէ որ աւանն էր գաւառին կեդրոնը, ուր դատաւորը կը նստէր եւ նահատակութիւնը տեղի ունեցաւ, եւ թէ ուր թաղուեցաւ մարմինը։ Ամենաւագի ծննդավայր գիւղը Գառնբերդակ մինչեւ այսօր կայ, բայց գերեզմանը յայտնի չէ Դերջանի մէջ։

« 1284. Հրաժարելուն Պարագաները   |   1286. Մխիթար Սասունցի »
© Gratun.org