Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Մխիթար Ա. Գռներցի

1288. Մոլորութեանց Ցուցակ Մը

Բենեդիկտոս կուզէ լուսաբանուիլ, եւ կը յանձնարարէ որ իրեն գրաւոր ներկայացուին այն կէտերը, որոնց մէջ Հայոց եկեղեցին մոլորած կըսուի։ Շուտով գործի կը ձեռնարկեն այնտեղ գտնուող լատինամոլ Հայեր, եւ Կիլիկիայէ եկած հայատեաց Լատիններ, որոնք հարկաւ պատրաստ ունէին իրենց պաշարը, եւ ահագին ցուցակ մը կը ներկայեն Հայ եկեղեցւոյ կարծեցեալ մոլորութեանց մասին, զորս 117 հասուցած էին (ՄՆՍ. ԻԵ. 1185)։ Այս խումբին իբր գլուխ ճանչցուած է Ներսէս Պաղոն, որ իրենաւելի կարեւորութիւն տալու համար, արքեպիսկոպոս Մանազկերտի անունն ալ առած էր (ՉԱՄ. Գ. 340)։ Պապին պատասխանը վճռական կըլլայ Լեւոնի դեսպաններուն, թէ Հայեր ոչ մի օգնութիւն պէտք չէ յուսան, մինչեւ որ այդ ցուցակագրուած մոլորութիւններէն չի հեռանան։ Այս կերպով պատգամաւորներ առանց յաջողութեան ետ կը դառնան (ՄՆՍ. ԻԵ. 1185)։ Անտեղի չէր ըլլար խորհրդածել, թէ Բենեդիկտոս կրօնամոլ նպատակին հետ, ճարտար խուսափողութեան ձեւ մըն ալ կը գործածէր, վասնզի Արեւելքի քրիստոնեաներուն օգնութեան երթալու եռանդը մարած էր, եւ արեւմտեան իշխաններէն ոչ ոք նոր խաչակրութեան կը յորդորուէր, եւ ամէնքը ներքին պայքարներով զբաղուած էին։ Լեւոն տակաւին յուսալից Արեւմուտքէն հասնելիք օգնութեանց վրայ, նոյն ինքն դեսպանութենէ դարձող Դանիէլի ձեռքով, առաջարկեալ գլուխներու մասին բացատրական գրութիւն մը պատրաստել կու տայ, որ հարկաւ շատ ընդարձակ չէր կրնար ըլլալ։ Այդ գրութիւնը դեռ տեսնուած չէ, որչափ ալ անոր գոյութիւնը վերջին ատեններ լսուած է, բայց հրատարակուած չէ (ԴԱՐ. 42)։ Լեւոն գրութեան հետ Դանիէլն ալ անմիջապէս պապին կը դարձնէր, որպէսզի գրուածը ներկայէ, բերանացի ալ բացատրէ, եւ պապը համոզէ օգնութիւնը փութացնելու։ Մխիթարի անունը չի յիշուիր, բայց անհնար էր որ թէ Լեւոնի կարգադրած գործողութեան մէջ, եւ թէ Դանիէլի պատրաստած գրութեան մէջ՝ խորհրդակցութիւն եւ մասնակցութիւն չունենար կաթողիկոսը՝ որ յատկապէս այդ որբերը՝ կացութիւնը դիւրացնելու համար ընտրուած էր։ Երթեւեկներուն արագ կատարումը կը ցուցնէ, թէ ինչ մեծայոյս ջանքով կաշխատէին Լեւոն ու Մխիթար, հռոմէական յարաբերութիւնները մշակել եւ անով իրենց քաղաքական կացութիւնը ապահովել։ Դանիէլ նորէն Աւլնիոն դարձած է 1342 տարւոյն սկիզբները, բայց առաջին անգամէն աւելի յաջողութիւն ունեցած չէ։ Իր բերած գրութիւնը անբաւական դատուած է, տրուած բացատրութիւնները անկատար նկատուած են, եւ պահանջուած է որ Հայերը յատուկ եկեղեցական ժողով գումարեն, 117 գլուխները մէկիկ մէկիկ նկատողութեան առնեն, եւ իւրաքանչիւրին մասին իրենց լիակատար հպատակութիւնը յայտնեն, եւ յամենայնի ու ըստ ամենայնի լատինականութեան հետեւելու յանձնառու ըլլան։ Այդ վերջին դարձուածը կրկին կը հաստատէ մեր խորհրդածութիւնը, թէ Բենիկտոսի ընթացքին մէջ մեծ մաս ունէր խուսափողական նպատակը։ Իսկ Ունիթոր խորհրդատուները կը ջանային պատեհէն օգտուիլ Հայ եկեղեցին վերջնականապէս լատինականին ձուլելու համար։

« 1287. Նախընթացն ու Նպատակը   |   1289. Լևոնի Մահը »
© Gratun.org