Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Մխիթար Ա. Գռներցի

1293. Առարկութիւնք 1-5

Առաջին կէտը կը սկսի Հոգւոյն Սրբոյ բղխման խնդիրով։ Ունիթորներու կազմած եւ պապին իւրացուցած ցուցակը կըսէ 1. Հայերը առաջ եւ յՈրդւոյ բղխումը կըդունին եղեր, բայց իբր 612 տարի առաջ ժողովով մը մերժեր են, եւ հիմայ ալ կը մերժեն, եւ եթէ այս տեսակ բացատրութիւն մըն ալ գործածեն, ոչ թէ յաւիտենական բղխումին վրայ, այլ արարածոց սրբութեան համար եղած ժամանակաւոր բղխումին վրայ կիմանան։ Պատասխանին մէջ, եւ յՈրդւոյ բացատրութիւնը գործածուած ըլլալու վկայութիւն կը բերեն Հոգեգալուստի օրուան երրորդ աղօթքին սկիզբը (ՄՆՍ. ԻԵ. 1188), սակայն այժմեան օրինակներ այս բացատրութիւնը չունին (ՃԱՇ. Բ. 55)։ Կըսեն եւս թէ յիշուած ժողովը՝ Մանազկերտի ժողովը կրնայ ըլլայ, բայց անոր մէջ Հոգ՛ոյն Սրբոյ խնդիր եղած չէ, իսկ բղխման վրայ խօսած ատեն տարբերութիւններ դրուած ըլլալը՝ անհիմըն եւ ճշմարտութեան հակառակ կը հռչակեն։ 2. Թէ Հայեր հանգանակի մէջ եւ յՈրդւոյ բղխում չեն յիշեր, Յովհաննու աւետարանի բացատրութիւնը կը պնդեն, եւ եթէ մէկը ընդունի ալ, յայտնել չի համարձակիր, մինչ Քաղկեդոնի ժողովը Կոստանդնուպոլսոյ եւ Եփեսոսի վճիռները ընդունելով, եւ յՈրդւոյ բղխումը հաստատած է։ Կը պատասխանեն, թէ իրենք աւետարանի վրայ կը հիմնուին, բայց յորմէհետէ Հռոմի հետ յարաբերութիւն հաստատեցին, եւ յՈրդւոյ վարդապետութիւնը կըդուննին, իսկ Քաղկեդոնը չեն ընդունած, որովհետեւ Լեւոնի տումարը նեստորական միտք ունի, յայտնապէս ալ գրած ըլլալով, թէ Բանն մարմին եղեւ եւ տաղաւարեցաւ ի մեզ (ՄՆՍ. ԻԵ. 1190)։ Այս կտորին մէջ դիտել պիտի տանք թէ հանգանակէն յառաջ բերուած հատուածը՝ ունի քարոզեաց յառաքեալսն (ՄՆՍ. ԻԵ. 1180), եւ ոչ զառաքեալն։ 3. Թէ Հայեր նոյն ժողովին մէջ, այսինքն դատապարեցին Քաղկեդոնի ժողովը, եւ Լեւոնի տումարը, եւ դաւանեցին մի բնութիւն, մի կամք եւ մի ներգործութիւն, եւ հակառակը դաւանողները բանտարկեցին եւ սպաննեցին։ Դիսկորոսն ալ իբր սուրբ հռչակեցին, եւ տարին երեք անգամ կը կրկնեն անոր փառաւորութիւնը։ Կը պատասխանեն, դարձեալ կրկնելով Քաղկեդոնի եւ Լեւոնի դատապարտութեանց համար տուած բացատրութիւննին։ Դատապարտութիւնը կը վերագրեն Մանազկերտի ժողովին, բայց զայն դադարած կըսեն Սսոյ եւ Ատանայի ժողովներով։ Կը յաւելուն թէ Դիսկորոսի պատւոյն երգը գործածութենէ դադրած է, եւ փոխարէն շարականի նոր տուն մը յօրինուած է, իբր երկու բնութեանց յայտարարութիւն։ Այդ տունը պէտք է Անաւարզեցիին անգործածական շարականներէն եղած ըլլայ։ Հնար չէ չի դիտել, թէ ինչպէս ենթադրական ձեւերով կաշխատին Հռոմը գոհացուցած երեւնալ։ 4. Թէ Հայերը կը կարծեն թէ նախահայրերուն մեղքը անձնական էր, եւ թէ լոկ մեղքին ծանրութեան պատճառաւ, իրենց սերունդը դատապարտուեցաւ, թէ տղայ մեռնողները՝ Քրիստոսի գալուստէն առաջ դատապարտութեան ենթարկուեցան, թէպէտ իրենք մեղաւոր չէին, բայց թէ այն ալ վերջացած է Քրիստոսի գալուստէն եւ նախահայրերուն մեղքը ջնջելէն ետքը։ Կը պատասխանեն, թէ այսպիսի կարծիք ունեցան Պեղագեաններ եւ Կեղեսինեաններ, որոնք Հայ չէին, եւ որոնց կարծիքը Հայաստան չի հասաւ։ Եւ երկար հատուածներ յառաջ բերելով մկրտութեան մաշտոցէն, կը ցուցնեն թէ Հայեր կը մկրտեն ի թողութիւն մեղաց, որ հարկաւ տղայոց վրայ իրենց անձնական մեղքը չի կրնար ենթադրուիլ։ 5. Թէ Մխիթար վարդապետ մը սորվեցուցած է՝ զաւակներու հօրերուն հոգիէն ելլելը, ինչպէս ճրագը ճրագէ, եւ թէ արճէշի գաւառի եօթը վիճակներ իբրեւ սուրբ կը պատուեն Մխիթարը։ Կը պատասխանեն, թէ ասանկ բան մը լսած չեն եւ զրպարտիչներու յօրինած սուտերուն կարգէն է, եւ թէ ընդհակառակն Մխիթար իր կենդանութեան այդ կարծիքը հերքած է։ Խնդիրը մխիթար Սասունցի վարդապետին վրայ է, ինչպէս արդէն յիշեցինք (§ 1286

« 1292. Գրութեան Ոճը   |   1294. Առարկութիւնք 6-12 »
© Gratun.org