Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Մխիթար Ա. Գռներցի

1301. Առարկութիւնք 75-78

Կը շարունակէ 75. Թէ վարդապետ մը այսինչ տեղ մը եկած ատեն, քահանային հաղորդութիւնը ժողովուրդին ցուցնելը տեսնելով, զայն յանդիմանած եւ արգելած է։ Կը պատասխանե, թէ ասանկ եղելութիւն մը Յակոբ կաթողիկոսին գրած էր Ներսէս Որմիոյ եպիսկոպոսը, որ ստութեամբ Մանազկերտի արքեպիսկոպոս անունը առած էր։ Ասոր վրայ Բարսեղ Իկոնիոյ լեւ Բարսեղ ատենդպիր եպիսկոպոսները քննիչ զրկուեցան Կանչի աւանը, որոնք ժողովուրդը, Մանաճիհը վարդապետը եւ Տիրացու խահանայն քննելէ ետքը երդմամբ հաստատեցին այժմեան Մխիթար կաթողիկոսին առջեւ, թէ Ներսէսի գրածը հիմնովին սուտ էր։ Այս պատճառով ժողովուրդը պիտի սպաննէր Ներսէսը ու իր գրագիր եղբօրորդին, եթէ չի փախչէր եւ պապին մօտ չապաստանէր, ուր այդ սուտ առարկութիւնները յօրինած է։ 76. Թէ երեք Հայեր, որոնց Հայոց ծէսով մկրտուած էին, Պոլոնիոյ (Bologna) մէջ կրկին լատին ծէսով մկրտուեցան, եւ երբ Փլորենտիա (Firenze) եկան երկու Հայեր անոնց հարուցին թէ իրաւ բաղնիք լուացք ըրա՞ծ են. եւ այդ բացատրութիւնը անոնց ընդունել տալու համար այնչափ ծեծեցին, որ մէկը մեռաւ, եւ երկուքը բանտարկեցին, մինչեւ որ հաւանեցան, եւ նորէն Հայոց ծէսով մկրտեցին, որպէսզի կարենան հաղորդուիլ։ Կը պատասխանեն ասանկ եղելութիւն մը լսած իսը չեն, բայց եւ կը զարմանան որ հռոմէադաւան Իտալիոյ մէջ կրկնամկրտութիւններ տեղի կունենան եղեր։ 77. Թէ Փոքր Հայոց կաթողիկոսը ձերբակալել տուաւ լատին ծէսով մկրտուած եկեղեցականներ եւ աշխարհականներ, եւ զանոնք նախատեց գլուխնին եւ մօրուքներուն մէջտեղը ածիլել տալով, եւ հագուստնին պատռելով, եւ բանտարկեց լատին մկրտութիւնը չուրանալնուն համար։ Կը պատասխանեն թէ այդ անձերը պատժուեցան ոչ թէ լատին մկրտութիւն ընդունած ըլլալնուն համար, այլ շատ մը շփոթ զրոյցներով ժողովուրդը խռովելնուն, եւ կրկնամկրտութիւններ եւ կրկնաձեռնադրութիւններ ընելնուն համար։ Բանտարկութիւննին ալ երկար չեղաւ, այլ ներում ստացան՝ երբոր օրէնքին հպատակեցան։ Այդ առարկութիւններ առանց անուն տալու Յակոբ կաթողիկոսին կակնարկեն, թէպէտ դիպուածներուն որոշ յիշատակները չունինք։ 78. Թէ իրենց մկրտութեան եւ ձեռնադրութեան վրայ կասկածող արքեպիսկոպոսներ, Փոքր Հայոց կաթողիկոսին մօտ եկան, նա անոնց հրամայեց Ա. Լատիններու ծէսով չպատարագել։ Բ. Լատիններու օրէնքով պահք ու ծոմ չպահել։ Գ. Կրկին մկրտութիւն չընել ըսելով թէ Հայոց մկրտութիւնը լատինականէն լաւ է։ Դ. Բնաւ հայ մը հռոմէադաւանութեան չի դարձնել, ըսելով թէ լաւագոյն է իբր Հայ դժոխք երթալ։ Ե. Տղոց լատիներէն չի սորվեցնել, եւ իրօք ալ վեց եպիսկոպոսներ ձեռնադրած ատեն անոնցմէ ստորագրութիւն առաւ, թէ իրենց վիճակներուն մէջ լատիներէն չսորվեցնեն եւ լատին քարոզիչ պիտի չընդունին։ Զ. ԹԷ պապը Արեւելքի եկեղեցիներուն գլուխ պիտի չընդունին, որովհետեւ ծովէն ասդին մինչեւ Թաթարաստան ինքն է եկեղեցւոյ գլուխը։ Եւ երբոր վերոյիշեալ արքեպիսկոպոսները չհաւանեցան, անոնց մէկը Կիրոս անցաւ, ուր լսեց որ կաթողիկոսը թագաւորին գործակցութեամբ լատինականութեան անցնողները ձերբակալել տուաւ, եւ խիստ բանտերու մէջ փակեց, եւ ինչքերնին գրաւեց։ Կը պատասխանեն, թէ երկու եպիսկոպոսներն Յակոբ կաթողիկոսի օրով Կիլիկիա եկան, են Սիմէոն Պէկ եւ Ներսէս Պազոն, որոնք Յակոբ կաթողիկոսի օրով Կիլիկիա եկան, եւ երկրին մէջ խռովութիւն սերմանեցին՝ միտքերը շփոթելով եւ կրկնամկրտութիւններ կատարելով։ Կաթողիկոսը զիրենք խրատեց, բայց իրենց լատինական ձեւեր գործածել չարգիլեց, ինչպէս ուրիշներուն ալ չէր արգելեր, այլ միայն հրամայեց որ միտքեր չյուզեն եւ խռովութիւն չսերմանեն։ Այս կերպով մի առ մի կը հերքեն իբր Յակոբ կաթողիկոսէ տրուած վերոյիշեալ հրամանները, եւ վեցերորդ կէտին վրայ կաւելցնեն թէ իրեն ալ հարցուցինք, եւ ասանկ խօսք ըսած չըլլալը վկայեց։ Կը վերջացնեն, թէ ոչ Լատինութեան հետեւողներու, այլ խռովութիւն հանողներու դէմ խստութիւններ գործածուեցան։ Այդ ամէնը կանկնարկեն Յակոբ կաթողիկոսի մասին պատմածներուս (§ 1279), բայց եւ կը հաստատեն Յակոբի ուղղութեան մասին գրածնիս (§ 1284

« 1300. Առարկութիւնք 66-74   |   1302. Առարկութիւնք 79-87 »
© Gratun.org