Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Մխիթար Ա. Գռներցի

1302. Առարկութիւնք 79-87

Կը շարունակէ. 79. ԹԷ Հայերը Յոյն կամ Լատին եկեղեցւոյ մէջ մկրտուողները երկարամեայ, իսկ լոկ հաղորդուողները հնգամեայ ապաշխարութեան կենթարկեն, հրամայելով շարունակ պահք պահել, զգուշանալով միւսէ, ձուկէ, կաթէ, պանիրէ եւ հաւկիթէ։ Կը պատասխանեն, թէ ապաշխարութիւնը կը դնէին միայն անոնց որ յանարգանս Հայ եկեղեցւոյ նորէն կը մկրտուին։ Պահեցողութեան ձեւը, կը հաստատեն Հայոց եկեղեցւոյ սովորութեամբ, իսկ ծոմի համար կըսեն թէ միայն մեծպահոց մէջ կը պահուի մինչեւ ժամը ինը, եւ ժամերգութենէ ետքը կերակուր կը ճաշակուի։ 80. ԹԷ Հայերը մեծպահքի եւ ուրիշ տասը շաբաթներու մէջ, միայն շաբաթ եւ կիրակի կը պատարագեն, եւ թէ տարւոյն ուրիշ մասերուն մէջ այս երկու օրերէն դուրս պատարագել զանց կընեն, եւ թէ գլխաւոր սրբոց տօները շաբաթ օր, եւ Վերափոխումը ու Խաչվերացը կիրակի օր կը կատարեն։ Կը պատասխանեն, թէ Մեծ Հայոց մէջ հին սովորութիւններ կը պահուին, թէպէտ Փոքր Հայոց մէջ Լատինաց նմանողութիւններ ընդունուած են։ Մեծպահքէ դուրս միայն Առաջաւորաց՝ եւ ոչ ուրիշ շաբաթներու մէջ պատարագին լռելը կը յայտարարեն։ 81. ԹԷ Հայերէն անոնք որ շաբաթապահք պահած են Աստուածայայտնութեան ճրագալոյցին կը հաղորդուին, իսկ պահած չեղողներ տօնին առտուն, եւ թէ կը նզովին դեկտեմբեր 25-ին Ծնունդ տօնողները, եւ թէ ոմանք աւագ հինգշաբթի եւ Զատկի ճրագալոյցին ալ կը հաղորդուին։ Կը պատասխանեն, մերժելով յիշուած նզովքին ստուգութիւնը, եւ յիշելով հնաւանդ սովորութեան պահպանութիւնը Մեծ Հայոց մէջ։ 82. Թէ Հայերը խոստովանութիւնը կը կատարեն ընդհանուր բացատրութիւններով, եւ ոչ իւրաքանչիւրը իր մեղքը քահանային յայտնելով. թէ երբ կը խոստովանին, չեն ըսեր որ մեղանչեցին, այլ թէ սատանան խաբեց. թէ կը վախնան խոստովանիլ որ քահանայն չի յայտնէ. թէ քահանայն ընդհանուր արձակում կու տայ, թէ արձակումի հաստատուն ձեւ չունին, թէ ապաշխարութիւնը չի լրացուցած հաղորդուիլը կարգիլեն, եւ կը կարծեն թէ ընդհանուր արձակումը նաեւ առանց զղջումի մեղքերուն թողութեանը կը բաւէ։ Կը պատասխանեն, բոլորն ալ ստելով եւ հերքելով՝ ոմանց պատահական զեղծումները ընդհանուր կանոն եւ սովորութիւն չլինելը յայտնելով, եւ այսպիսի զրպարտութիւններ գրողներուն կը պատշաճեցնեն մարգարէին խօսքերը, Անէծք եւ դաւանութիւն եւ նենգութիւն լի է բերան այսպիսեաց, եւ ի ներքոյ լեզուի նոցա ցաւք եւ վաստակք (ՍԱՂ. Թ. 7)։ 83. Թէ Հայերը հոգեվարները կը հաղորդեն, բայց երբ վերջին վայրկեանի մէջ են, լոկ բերանը կը դպցնեն, եւ կամ հաղորդութեամբ կը խաչակնքեն, եւ զայն բաւական կը սեպեն։ Կը պատասխանեն, թէ հաղորդութիւնը կը տրուի ուզողներուն, միայն թէ իրապէս կարենան զայն ընդունիլ։ 84. Թէ Հայերը կը կարծեն որ քահանաներ, եպիսկոպոսներ եւ կաթողիկոս՝ արձակելու եւ կապելու իշխանութիւն ունին հաւասարապէս։ Կը պատասխանեն թէ, վարչական իշխանութեան տարբերութիւններ կընդունին, իսկ կապելու եւ արձակելու մասին պատրաստակամութիւն կը յայտնեն Լատիններուն համակերպելու, եթէ պահանջեն։ Անցողաբար կը յիշեն թէ Նիկիոյ ժողովը Հռոմի պապը բոլոր եկեղեցիներու գլուխ վճռած ըլլայ, թէպէտ այս ճիշդ չէ։ Բայց ինչպէս ուրիշ գլուխներու մէջ ալ տեսնուեցաւ, ամէն տեսակ զրոյց առանց դիտողութեան կընդունին Լատինները չվշտացնելու համար։ 85. Թէ Հայերը կըսեն որ Հռոմի պապերը Նիկիոյ ժողովէն առաջ ուրիշ պատրիարքներու վրայ իշխանութիւն չունէին եւ Նիկիոյ ժողովով առած են։ Քաղկեդոնի ժողովին պատճառով կորսնցուցին, եւ թէ այժմ Հայոց կաթողիկոսը կը վայելէ այդ իշխանութիւնը։Կը պատասխանեն, թէ հակառակասիրութեան խօսքեր են, որոնք լսուած ալ չեն։ 86. ԹԷ Հայերը կըսեն, որ Հռոմի պապը միայն Լատիններուն վրայ իշխանութիւն ունի։ Կը պատասխանեն, թէ պապին իշխանութիւնը ճանչցած են։ 87. Թէ երբ Հայոց թագաւորը կաթողիկոսին հարցուց, որ եթէ պապը զինքը բռնադատէ, ի՞նչ կը կարծէ, կաթողիկոսը պատասխանեց, թէ զայն բանադրուած չի կարծեր, վասնզի պապը անոր վրայ իշխանութիւն չունի։ Կը պատասխանեն, թէ թագաւորը մեռած է, բայց Յակոբ կաթողիկոս կը վկայէ թէ ասանկ հարցում ալ իրեն եղած չէ, եւ թէ իրենք ասանկ բան լսած չեն։

« 1301. Առարկութիւնք 75-78   |   1303. Առարկութիւնք 88-89 »
© Gratun.org