Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Մխիթար Ա. Գռներցի

1309. Գուիտոն և Ջիւան

Մխիթարի զիջողութիւնները նշանակութիւն մը ունեցած կըլլային, եթէ գոնէ յաջողէր Լատիններուն վստահութիւնը գրաւելով Կիլիկիոյ թագաւորութիւնը վերահաս վտանգէ ազատել, եւ զօրաւոր եւ արդիւնաւոր օգնութիւններ ստանալ Արեւմուտքէն։ Սակայն այդ ալ չի ճշմարտուեցաւ։ Չամշեան գրած է, թէ ընդհակառակն մեծամեծ շփոթութիւններ տեղի ունեցած են Հայոց մէվ, եւ մինչեւ իսկ Ջիւան-Կոստանդին սպանուած է իր լատինամոլ բռնադատութիւններուն համար, միայն տարի մը թագաւորելէ ետքը, այսինքն 1343-ին (ՉԱՄ. Գ. 348)։ Սակայն Դարդէլ 1344 օգոստոս 17-ին կը դնէ Ջիւանի մահը, խաղաղական վախճանով, եւ գունտստապլի աստիճանով (ԴԱՐ. 50), ուսկից հետեւցուցած են նորեր, թէ Ջիւան, ոչ իբր թագաւոր, այլ թագապահ կամ տեղակալ վարեց իշխանութիւնը (ՍԻՍ. 559)։ Սակայն մենք տեսանք որ Սիսի ժողովական գրութեան մէջ, ժամանակին իշխող Ջիւանը՝ Կոստանդին անունով՝ եւ շնորհիւ եւ ընտրութեամբ Աստուծոյ թագաւոր Ամենայն Հայոց կոչումով յիշուած է (ՄՆՍ. ԻԵ. 1186)։ Ուստի պէտք է ըսենք թէ Գուիտոնի հրաժարելուն եւ Սիսի չգալուն վրայ, Ջիւան իսկապէս թագաւորի անունն ու պաշտօնը ստանձնած է, բայց երբ Յովհաննէս Ն. Պալէոլոգ, Անդրոնիկոս Գ-ի որդին եւ Ռիթա Մարիամ կայսրուհւոյ՝ այսինքն Գուիտոնի մօրաքրոջ թոռը, կայսր եղաւ, գժտութիւն ինկաւ Յովհաննէսի եւ Գուիտոնի մէջ, որ պարատւորեցաւ Աքայիոյ կուսակալութենէն քաշուիլ (ՉԱՄ. Գ. 347) եւ Կիլիկիա դառնալ, եւ այդ կերպով թագաւորութիւնը ըստանձնեց։ Ջիւանի յօժարակամ տեղի տալը կիյնայ, վերոյիշեալ 1343 տարւոյ սկիզբը, եւ ըստ այսմ ոչ եւս սպանութեամբ, այլ կամաւոր հրաժարմամբ դադրած կըլլայ Ջիւան-Կոստանդինի թագաւորութիւնը, Սսոյ ժողովէն քիչ ետքը։ Արդէն՝ 1343 մարտ 8 թուականով Գուիտոն իբր Հայոց թագաւոր՝ Անգղիոյ Եդուարդ Գ. թագաւորին դեսպան կը յղէ, ինչպէս յիշատակուած է պատմութեանց մէջ (ՍԻՍ. 559)։ Ջիւան այլեւս ուրիշ դեր վարած չէ պատմական եղելութեանց մէջ, բայց եթէ աջակից եւ գործակից եղած է իր եղբօր Գուիտոնի անոր քաղաքական ձեռնարկներուն եւ կրօնական մոլեռանդութիւններուն մէջ, եւ միայն քանի մի օրերու կանխահաս մահուամբ ազատած է այն եղերական սպանութենէն, որով մեռան իր եղբայրները Գուիտոն թագաւոր եւ Պէմունդ Կոռիկոսի կոմսը, 1344 նոյեմբեր 17-ին (ԴԱՐ. 49)։ Ջիւան երկու զաւակ թողուց, Պէմունդ 5 տարեկան, եւ Լեւոն 2 տարեկան (ԴԱՐ. 52), որ շփոթութեամբ կամ թէ կրկին անուն ունեցած ըլլալուն՝ Գուիտոն ալ կոչուած է (ԴԱՐ. 61), եւ եղած է Կիլիկիոյ թագաւորութեան վերջին Լեւոնը։

« 1308. Ընդհանուր Տեսութիւն   |   1310. Գուիտոնի Ընթացքը »
© Gratun.org