Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Մխիթար Ա. Գռներցի

1311. Նոր Պարագաներ

Թագաւորական գահին յաջորդութեան համար արքունի գերդաստանին ճիւղը սպառնած էր (§ 1290), Լուսինեանց տոհմէն ալ յարմար ժառանգ չէր մնացած, քանի որ Ջիւան ալ երեք ամիս առաջ մեռած էր։ Գուիտոնէ միայն երկու աղջիկներ եւ Ջիւանէ երկու անտիական զաւակներ մնացեր էին (§ 1309), որոնք չէին կրնար կացութեան տէր կանգնիլ, չնայելով ալ Լուսինեանց դէմ էր ազգային զայրոյթը։ Ուստի հարկ եղաւ բոլորովին նոր սերունդէ մէկ մը թագաւոր հռչակել շարժումի գլուխներուն ընտրութեամբ, եւ այս եղաւ Կոստանդին, որդի Բաղդովինոս մարաջախտի, Նըզրեցւոց ազգատոհմէն, որ ըստ ոմանց յազգէ Լեւոնի հինգերորդի էր (ՉԱՄ. Գ. 349), բայց ժամանակակից լատին պատմիչը կըսէ թէ Օշին թագաւորի խնամակալ նշանակուած Բաղդովինմսի որդին էր (ԴԱՐ. 28), եւ թէ էր բռնաւոր, եւ ոչ սերեալ յարքայական ազգէ (ԴԱՐ. 44)։ Արքայազարմ ըսողները թերեւս հիմնուած ըլլան Բաղդովինոսի մարաջախտին, եւ Օշին խնամակալին եղբայրներ կարծուելուն վրայ, որով Կոստանդին Լեւոնի մօրեղբօրորդին եղած կըլլար։ Կոստանդինի ազգակցութիւնը կը հետեւի անոր ամուսնութենէն ալ, քանի որ իր կինն էր Մարիամ, դուստր Օշին խնամակալին եւ Յովհաննայի՝ Օշին այրի թագուհիին, իսկ Օշին խնամակալ Լեւոնի մօրեղբայրն էր։ Շատ հաւանական է Կոստանդինը շարժումին գլուխ եղած ըսել, եւ այնպէս թագաւորութեան բարձրացած, որ նախապէս հռչակուած է Տարսոնի մէջ, ուր իր անունով դրամ ալ հանած է Կոստանդին, եւ անկէ ետքը Սիսի տիրացած (ՍԻՍ. 380)։ Գուիտոնի սպանութիւնը նոր պատճառանք մը եղաւ Կղեմէս Զ պապին ձեռք, խոստումները չի գործադրելու համար, եւ ոչ կամեցաւ առնել մեծ ինչ շնորհս եւ նպաստաւորութիւն, եւ կարճեաց եւս զօժանդակութիւն թագաւորաց եւ իշխանաց խրիստոնէից (ԴԱՐ. 43)։ Լուսինեանց սպանութիւնը յայտնի դժկամութեան նշանակ էր լատինասիրութեան եւ հռոմէադաւանութեան դէմ, ուստի պապը նորէն գլխաւոր նպատակին դառնալով, վերջէն եկող պատգամաւորները կը յանդիմանէր (§ 1310), եւ զանոնք ձեռնունայն ետ կը դարձնէր, իր կողմանէ երկու նուիրակներ ալ ընկերակցելով անոնց, որպէսզի քննեսցեն զհաւատս Հայոց եւ քարոզեսցին զկաթողիկեայ հաւատս, իբր զի ըստ հպատակութեան ի հաւատալ ուղղապէս եւ ընդունիլ զհաւատս սրբոյ եկեղեցւոյն Հռոմայ՝ պիտի տրուէին սպասուած օգնութիւնները եւ նպաստները (ԴԱՐ. 44)։ Պապէն յղուած եպիսկոպոսներն էին, Անտոն Կայետիոյ (Gaeta), եւ Յովհաննէս Կոլոնիոյ (Coron), որոնց առաքման թուական ցուցուած է 1346 օգոստոս 31 (ՍԻՍ. 559) որով իբր երկու տարի անցած կըլլայ Գուիտոնի սպանութենէն։ Ասիկայ կը ցուցնէ թէ բաւական քննութիւնք եւ բանագնացութիւնք կատարուած են մինչեւ այդ որոշումը, զոր ձեռք ձգած են Հայ պատգամաւորները շատ մը խոնարհամիտ յայտարարութիւններով (ԴԱՐ. 43)։

« 1310. Գուիտոնի Ընթացքը   |   1312. Քննութիւնն և Խոստում »
© Gratun.org