Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Բ. Անաւարզեցի Դարձեալ

1316. Նորէն Կաթողիկոս

Հայ եկեղեցւոյ հայրապետներուն շարքին մէջ տարօրինակ եւ միակ է Յակոբի պարագան, որ կանոնական եւ վերջնական կերպով աթոռէ հրաժարելէն, եւ ուրշ մը օրինապէս կաթողիկոսութիւնը վարելէն ետքը, երկրորդ ընտրութեամբ կրկին հայրապետական աթոռ կը բարձրանայ եւ կաթողիկոս կը հռչակուի։ Ասիկա յայտնի նշան մըն է թէ Յակոբ անուանարկութեամբ եւ իրական մեղադրութեամբ կաթողիկոսութենէ չի վտարուեցաւ, այլ յօժարակամ քաշուեցաւ (§ 1283), իր պատուովը ապրեցաւ, եւ սկսաւ նորէն փնտռուիլ, երբոր Լատինաց մերձաւորութեան՝ ոչ միայն անպտուղ, այլ եւ վտանգաւոր ըլլալուն շատեր սկսան համոզուիլ։ Յակոբի կրկին կաթողիկոսանալուն մասին տեղնիտեղօք պատմութիւն չունինք, որ գիտնանք թէ կրկին օծում կատարեցին, կամ թէ ի՞նչ ձեւով աթոռ բարձրացուցին- սակայն հաւանական չէ կրկին օծելնին, վասն զի մեր եկեղեցին երբեք օծում չի կրկներ, եւ իբր ստոյգ կը նկատենք որ արդէն կաթողիկոս օծուած ըլլալով առանց նոր արարողութեան գործի գլուխ անցաւ։ Յակոբի կրկին կաթողիկոսանալուն առաջին աղբիւր կը գտնենք Դավրիժեցին, որ կը գրէ թէ Մխիթարէ ետքը նստաւ դարձեալ չորս (ԴԱՎ. 335), եւ անոր հետեւելով կը կրկնէ Երեւանեցին ալ (ՋԱՄ. 17)։ Սակայն հնագոյններ կարծես թէ կանգիտանան այդ կրկնակ պաշտօնավարութիւնը, զի Անեցիին շարունակողը Հայոց 789-ին կը դնէ, տէր Մխիթար ամս չօրեքտասան (ՍԱՄ. 168), ճիշդ 803-ին ալ կը դնէ տէր Մեսրոպ ամս քսանեւվեց (ՍԱՄ. 169), որով Յակոբի համար միջոց չի մնար։ Նոյնպէս ուրիշ յիշատակարան մըն ալ առանց ընդմիջութեան կը շարէ տեր Յակոբ, տէր Մխիթար, տէր Մեսրոպ (ՏԱՇ. 989), որով անգիտակ կերեւի Յակոբի երկրորդ կաթողիկոսութեան։ Թերեւս մենք ալ միտէինք այդ կրկնութիւնը չընդունիլ, եթէ զօրաւորագոյն ըլլային փաստերը, սակայն Անեցիին շարունակողը մեծ հեղինակութիւն չի վայելեր իր շփոթ տեղեկութիւններովը, եւ յիշատակարանը անորոշ է թուականներ չունենալուն համար, մինչ Դավրիժեցին աղբիւրներու դիմելով կազմած է իր ցուցակը, յիշատակարաններ եւ կոնդակներ ալ քննած է (ԴԱՎ. 334), եւ աւելի վստահութեան արժանի կը նկատուի։ Ըստ այսմ կը հետեւինք անոր քաղած ծանոթութեանց ինչպէս հետեւած են մեզմէ առաջիններն ալ։

« 1315. Մխիթարի Մահը   |   1317. Իր Ուղղութիւնը »
© Gratun.org