Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Բ. Անաւարզեցի Դարձեալ

1318. Ունիթորներ Վերակազմուած

Ունիթորներու առաջնորդ Յովհաննէս Քռնեցին վախճանած էր 1348 յունուար 6-ին (ՍԻՍ. 387), որով գրեթէ անգլուխ մնացած էին, եւ գործունէութիւնն տկարացած էր, զի Բարթողիմէոսի Լատին ընկերներն ալ, Պետրոս Արագոնացին եւ Յովհաննէս Անգղիացին նոյն միջոցներուն մեռած էին։ Յովհաննէս ԻԲ պապէն Քռնեցիին ստացած կոնդակը՝ իբր յատուկ միաբանութիւն կը նկատէր Հայ Ունիթորները (§ 1278), բայց Քռնեցիին մահուընէ ետքը հետզհետէ տկարացած էր Ունթորներու կազմութիւնը, ոչ միայն յաղագս փոքրագունութեան, այլ եւս աղքատութեան եւ թշուառութեան (ԿԱԼ. 524)։ Հետեւաբար պարտաւորուեցան Հռոմի յատուկ ձեռընտուութիւնը խնդրել, եւ այս նպատակով երկու պատգամաւորներ յղեցին Աւինիոն Կղեմէս Զ-ի յաջորդ Իննովկենտիոս Զ պապին։ Գացողներն եղան Ջահկեցի հարազատ եղբայրներն, Թովմաս եւ Սամուէլ (ՍԻՆ. 388) կամ Ելեւթիւրոս (ԿԱԼ. 524)։ Ունիթորներու գիրքը աւելի զօրացնելու համար, այս անգամ 1356 յունուար 31-ի պապական կոնդակով, անոնք կատարելապէս ձուլուեցան Դոմինիկեան լատին միաբանութեան հետ, եւ Հայստանի վանքերը ոչ եւս իբր Միաբանութիւն, այլ իբր Միաբանական գաւառ նկատուեցան, գաւառահոր կամ գաւառական մեծաւորի մը իշխանութեան նրքեւ։ Ունիթորներու հետեւող հռոմէադաւան Հայերու համար ալ Նախիջեւանի անունով եպիսկոպոսական վիճակ մը կազմուեցաւ, եւ նոյն իսկ պատգամաւոր գացողները Թովմաս եպիսկոպոս եւ Սամուէլ՝ գաւառահայրը նշանակուեցան (ԿԱԼ. 524)։ Դոմինիկեանց ընդհանուր մեծաւորը պիտի օգնէր եւ պիտի խնամէր Հայ վանքերը, բայց եւ մերթընդմերթ իր կողմէ այցելուներով պիտի քննէր անոնց ընթացքը , եւ պիտի տար պէտք եղած հրամանները։ Այսպէս իրենց սկզբնաւորութենէն քիչ ետքը իբր Հայ գործող Ունիթորները, պաշտօնապէս լատինութեան կանցնէին։ Մէկ կողմէն միջոցներու նուիրակութիւնը, եւ միւս կողմէն կերպարանին փոփոխութեան պատճառով, Ունիթորները չկրցան այս ատեններ մեծ գործունէութիւն ունենալ, մինչեւ որ Իննովկենտիոսի կարգադրութեամբ յաջողեցան նորէն կազմուիլ եւ զօրանալ եւ Հայ եկեղեցւոյ դէմ յարձակումներու ձեռնարկել։ Իրենց կեդրոնը հաստատուեցաւ Նախիջեւան եւ Ջահուկ եւ Շահապունիք գաւառներու մէջ, բայց հետզհետէ Ջահուկի մէջ ամփոփուեցան, եւ այս պատճառով Ջահկեցի կոչուեցան։ Անոնք որ Մեծ Հայոց կողմերը Հռոմէադաւանութեան կը հետեւէին, ինչչափ ալ անձուկ եւ սահմանափակ կերպով, քանի մը դարեր տեւող գոյութիւն ունեցան։ Միշտ Ներսէս Պաղոնի եւ Սիմէոն Պէկի անուններն ալ այլ եւս չեն յիշուիր պատմութեան մէջ, որով անոնց ալ այդ միջոցին մեռած ըլլալը կը հետեւի, Արդէն բաւական ժամանակ էր, որ իրենց տարադէպ գործունէութիւնը կը շարունակէին, բայց չենք կրնար ճշդել, թէ ո՞ւր, Արեւելքի՞ թէ Արեւմուտքի մէջ կնքեցին իրենց արկածալից կեանքը։

« 1317. Իր Ուղղութիւնը   |   1319. Յակոբի Մահը »
© Gratun.org