Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Մեսրոպ Ա. Արտազեցի

1322. Սսոյ Նոր Ժողովը

Պատմական կարեւոր կէտ մըն է Մեսրոպի օրով 1361-ին գումարուած Սսոյ ժողովը, զոր Չամչեան Կիլիկեցւոց պատմութենէն քաղելով թեթեւակի իմն կը յիշէ, եւ գործը միայն ջրախառն բաժակին վրայ կը մասնաւորէ։ Դժբախտաբար ձեռքի տակ չի գտնուիր այդ գործը ամբողջութեամբ պատմող հեղինակ մը, որ կարենայինք կատարել ուսումնասիրութեամբ գործը բացատրել։ Սակայն դիւրին է հասկնալ, թէ խնդիրը լոկ ջրախառն բաժակի վրայ չէր կրնար ամփոփուիլ, այլ բոլոր եւ օտարամուտ ձեւեր պէտք էր միանգամայն վերնային, եւ այդ միտքով Երեւանցին բացատրօրէն կը գրէ, թէ Մեսրոպ եբարձ զջուրն ի սուրբ խորհրդոյն, եւ հերքեաց զախթարմայութիւնն՝ որ մուծեալ էր ի Հայս ի Կոստանդին հերձուածողէն, որ է Կեսարացին, եւ յՕշին թագաւորէն (ԶԱՄ. 17)։ Հարկաւ աղբիւր մըն ալ ունեցած է այսպէս բացայայտ գրելու համար։ Ժողովական գործերուն ձեռուընիս հասած չլինելը, չկրնար երբեք ժողովին հեղինակութիւնը նուազել, եւ հռոմէականներուն ալ փաստ չըլլար անոր կարեւորութիւնը ուրանալու։ Եթէ առանց կաթողիկոսի գումարուած Սսոյ ժողովի մը հեղինակութիւնը կը բարձրացնեն, կամ Կեսարացիին նորութիւնները Ատանայի ժողովին որոշումներով կուզեն հաստատել, պէտք է որ Մեսրոպի գումարած ժողովին ալ, թէ ոչ առաւել, գոնէ համահաւասար զօրութիւն ճանչնան։ Եւ եթէ նախնեաց հնաւանդ սովորութիւնները խախտող գումարումները, իբր օրինաւոր ժողով կընդունին, եւս առաւել այդ օրինաւորութիւնը կը պատշաճի օտարամուտ նորութիւնները խափանող գումարումին։ Ըստ այսմ դիմացէ դիմաց կունենանք համանման գործեր, ժողով մը՝ որ նախնեաց կանոնները կայլայլէ եւ նորութիւններ կը մուծանէ եւ ժողով մը՝ որ նորութիւնները կը խափանէ եւ նախնեաց կանոնները կը հռչակէ։ Այդ պարագային մէջ, հարկաւ առաւելութիւնը պէտք է տալ այն ժողովին, որ բազմադարեան կանոններուն կը համաձայնի, եւ քանի մը տարի առաջ մուծուած պիտակ նորութիւնները կը ջնջէ։ Ըստ այսմ հռոմէադաւաններուն ամրութեան դղեակներն եղող Սսոյ եւ Ատանայի ժողովները անզօր կը դառնան, ոչ միայն այն դիտողութեանց հիմամբ զորս իրենց կարգին գրեցինք (§ 1235, § 1257), այլ եւ զօրութեամբ պաշտօնական գործողութեանց։ Հարկաւ այլ եւս պիտի չկրնան ըսել, թէ Կեսարացիին ժողովը տարբեր բան մը եղած ըլլայ, քան Արտազեցիին ժողովը։ Մենք պնդեցինք եւ կը պնդենք, թէ կաթողիկոսի մը արտաքին զիջողութիւնը չեն կրնար փոփոխել Հայ եկեղեցւոյ իսկական կերպարանը, եւ թէ բռնադատիչ պարագայից ներքեւ գումարուած, եւ յետոյ ուրիշ ժողովով յետս կոչուած ժողովական գործեր բնաւ չեն զօրեր հռոմէադաւան դրութիւնը ամրացնել։

« 1321. Ընտրութիւնն ու Ընթացքը   |   1323. Կոստանդին Բաղդինեան »
© Gratun.org