Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Մեսրոպ Ա. Արտազեցի

1323. Կոստանդին Բաղդինեան

Կիլիկիոյ թագաւորութեան կացութիւնը հետզհետէ իր քայքայքման կերթար, քանի որ ոչ ներքին ոյժ ունէր վտանգին դիմադրելու, եւ ոչ ալ արտաքին ոյժ մը՝ որ իրեն հովանաւորէր։ Լատինականութեան աղէտը, ինչպէս պէտք է կոչել ժամանակին տագնապը, կրկնակի կը վնասէր արդէն տկարացեալ թագաւորութեան։ Դէպ Արեւմուտք դիմումը կը գրգռէր շրջակայ թշնամիները, լատինական ձեւերը ու կերպերն կը պառակտէին ժողովուրդը, արքունիքին Լատիններու ձեռք անցնիլը, եւ նոյն իսկ Հայոց թագաւորական գահին վրայ Լատիններուն բարձրանալը, անբուժելի կը դարձնէր զայրացած կացութիւնը։ Հալէպի կուսակալ Պէկ-Թիմուր, 1360-ին Տարսոնն ու Ատանան կը գրաւէր, Կոռիկոսի բերդը գրեթէ անպաշտպան մնացած՝ Հայոց թագաւորութենէն բաժնուելով Կիպրոսի իշխանութեան ներքեւ կը մտնէր 1361-ին, կոստանդին թագաւոր անզօր եւ անկար յարձակումները վանել, գոնէ մնացածը, պաշտպանելու ճիգերով կը տագնապէր, եւ կաշխատէր մինչեւ իր կեանքին վերջը, 1363-ին սկիզբները։ Առանց մեծ գործ մը կատարելու եւ առանց մեծ ոյժ մը ունենալու 19 տարի թագաւորեց Կոստանդին Բաղդինեան, միակ արժանիքն ունենալով ըստ կարելւոյն յետաձգած լինելու Հայ թագաւորութեան վերջնական անկումը։ Բռնադատեալ լատինասէր, այլ ոչ երբեք լատինամոլ, Հայ թագաւորութեան եւ Հայ եկեղեցւոյ Հայկական տիպարը պահելու աշխատող Կոստանդին ունեցաւ միտքի գնահատելի ուղղութիւն մը, ցուցուց կարողութեան չափաւոր ձիրք մը, այլ չկրցաւ կործանման առջեւը առնել, թէպէտեւ յաջողեցաւ զայն հեռացնել իր իշխանութեան բաւական երկար տեւողութեան ատեն։ Իր մահուանէ ետեւ ծանրացած աղէտը փաստ մըն է, որ գոնէ անուղղակի իր ճիգը կը բարձրացնէ։ Կոստանդին անժառանգ կը մեռնէր, զի իր զաւակները վարակիչ հիւանդութեան զոհ գացած էին (§ 1319), եւ յաջողութեան խնդիրները նորանոր աղէտներ բարդեցին արդէն աղետալից կացութեան վրայ։ Լուսինեան Ջիւանի անդանիկն Պէմունդ 24 տարեկան երիտասարդ մը եղած էր, եւ Կիպրոսի թագաւորին պաշտպանութիւնը կը վայելէր։ Պետրոս Ա., որ Հուդոն Դ.-ի յաջորդած էր (§ 1313), ուզեց զայն նստեցնել Հայոց գահուն վրայ, զոր ժամանակ մը վարած էր անոր հայրը, եւ որուն նա ժառանգ կը նկատուէր հօրեղբօրը Գուիտոնին մահուընէ ետքը։ Ինքն Պետրոս ալ պէտք կը զգար անձամբ տեսակցիլ Ուրբանոս Ե. պապին հետ, որ տարի առաջ յաջորդած էր Իննովկենտիոս Զ.-ի, Աւինիոնի մէջ։ Ուստի երիտասարդը մէկտեղ առած ճամբայ ելաւ, որպէս զի պապական հաստատութեամբ ապահովէ Պէրմուդի թագաւորութիւնը։ Բայց երիտասարդը ծանրապէս հիւանդացաւ ճանապարհին եւ Վենետիկի մէջ մեռաւ (ԴԱՐ. 58)։ Պետրոս իր ճամբան շարունակեց, Ուրբանոսի հետ տեսակցեցաւ, եւ Հայոց թագաւորութիւնը Լուսինեաններուն պահելու համար, յատուկ պապական կոնդակ մը առաւ Պէմունդի եղբօր Լեւոնի անունին 1364 ապրիլ 11 թուականով (ՉԱՄ. Գ. 356), զոր սակայն իրեն մօտ պահեց (ԴԱՐ. 58)։

« 1322. Սսոյ Նոր Ժողովը   |   1324. Կոստանդին Հեթումեան »
© Gratun.org