Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Մեսրոպ Ա. Արտազեցի

1326. Նորէն Դիմումներ

Այդ խառնակ կացութեան մէջ Մեսրոպ կաթողիկոսի անունը չի յիշուիր, եւ ոչ ալ կրօնական խնդիրներու յիշատակութիւններ կըլլան։ Արեւմուտքի հետ խզուած յարաբերութիւնները հարկաւ առիթ չէին տար եկեղեցական պահանջներ առաջարկելու, եւ փոխադարձ բացատրութիւններ կրկնելու, ինչ որ Մխիթարի օրերուն նկարագիրն էր եղած։ Մեսրոպ, որ համարձակութիւնը ունեցած էր մինչեւ իսկ սսոյ եւ Ատանայի ժողովներուն որոշումները նոր ժողովովո ջնջել (§ 1322), հայադաւան եւ հայածէս ուղղութիւնը ամրապնդելու կաշխատէր, եւ այդ մասին իրեն օգնական ունէր թագաւորն ալ։ Կոստանդին Հեթումեան թէ անձնական եւ թէ քաղաքական տեսակէտներէն պէտք էր որ կաթողիկոսին ուղղութիւնը հովանաւորէր, որովհետեւ պարտաւոր էր Լուսինեանց ազգատոհմին հետ մաքառիլ իր թագաւորութիւնը ապահովելու համար, եւ լատինականութեան զօրանալը Լուսինեանց կուսակցութեան կը նպաստէր։ Այդ մասին թագաւոր եւ կաթողիկոս իրարու համամիտ եւ գործակից էին, բայց չենք ուզեր այդ գործակցութիւնը Կոստանդինի անտեղի գործերուն վրայ ալ տարածել։ Մեսրոպի ընթացքը խոհական անձի մը նկարագիրը կընծայէ մեր աչքին, եւ չենք կարծեր թէ ստորնութեանց ալ զիջած ըլլայ. միայն թէ գէշ աղէկ, վերջապէս Հայ թագաւոր մըն էր Կոստանդին, որ Հայ թագաւորութեան համար կաշխատէր թէ ոչ անձամբ, գոնէ իր զօրավարներով, եւ Մեսրոպի ներեալ չէր անոր ընդդիմանալ, կամ զայն տկարացնել։ Բայց լատինասէրներու կամ Լուսինեան կուսակիցներու հետքը ջնջուած չէր Սիսի մէջ, միայն թէ աւելի քաղաքական նպատակներու կը ծառայէին, եւ տիրող ուղղութեան դէմ մաքառելու չափ զօրաւոր չէին, եւ պէտք կը զգային տեղէ մը օգնութիւն գտնել։ Մարիամ թագուհի՝ Կոստանդին Բաղդինեանի այրին, որ Օշին խնամակալին Յովհաննայէ ունեցած դուստրն էր (§ 1311), աւելի իր ազգատոհմէն քան իր ամունոյն ուղղութենէն ներշնչուելով (§ 1323), լատինասէրներուն գլուխն էր անցած, եւ 1271ին յատուկ դեսպանութիւն մը կը ղրկէր Արեւմուտք, Սսոյ արքեպիսկոպոս Յովհաննէսէ եւ թարգման Մաուէլ Յովհաննէսեանէ բաղկացած, որպէս զի թէ իր ազգականներուն եւ թէ պապին մտադրութիւնը հրաւիրէ Կիլիկիոյ գործերուն վրայ։ Գրիգոր ԺԱ. պապ, որ տարի առաջ յաջորդած էր՝ Ուրբանոս Ե-ի, եւ պապական աթոռը նորէն Հռոմ փոխադրած էր, խորհուրդ կու տար 1372 յունուար 22-ի նամակով, Մարիամ այրի թագուհին՝ Պրունզուիքի Ոթոն (otton de Brunswick) իշխանին հետ ամուսնացնելով, Կիլիկիոյ թագաւորութիւնը զօրացնել։ Առաջարկը տեղի չունեցաւ, բայց Լուսինեանց կողմը աւելի համարձակութիւն ստացաւ՝ իրեն մասին մտադրութիւն դարձուած տեսնելով։

« 1325. Քաղաքական Դարձուածներ   |   1327. Մեսրոպի Մահը »
© Gratun.org