Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Պօղոս Ա. Սսեցի

1337. Լևոնի Հասնիլը

Լեւոն կոռիկոս հասնելու պէս չփութաց ուղեւորիլ դէպի Սիս, արդէն Կիպրոս եղած ատեն ըսած էր, թէ հարկ էր մնալ ամիսս չորս ի Կոռիկոս (ԴԱՐ. 89)։ Այս միտքը թերեւս մերձաւոր ձմեռուան համար էր, բայց գարունին հասած ըլլալով ալ կղզեակին մէջ մնաց, յանդուգն ձեռնարկի մը ծրագիրով, այն է Տարսոնի տիրանալ, ուր միայն 300 զինուորներ ունէին Եգիպտացիները, իսկ բնակիչքն համօրէն էին Հայք քրիստոնեայք (ԴԱՐ. 90)։ Հազար հոգիի գունդ մը ուզեց կազմել՝ բայց չյաջողեցաւ, Գենուացիներէն նաւեր ուզեց՝ բայց զլացուեցաւ, իր գաղտնի խորհուրդը Կոռիկոսի բերդակալին յայտնեց՝ որ Տարսոնի ամիրային լուր տուաւ, վերջապէս Կիպրոսէ զինուորներ ուզեց մինչեւ Սիս ընկերանալու համար՝ եւ այս անգամ ալ ամբաստանուեցաւ թէ Գենուացւոց դէմ Կիպրոս արշաւելու կը պատրաստուի։ Գենուացիք անմիջապէս երկու ցռկանաւ ճամբայ հանեցին Լեւոնը ձերբակալելու եւ ետ բերելու, որով Լեւոնի հարկ եղաւ շտապել եւ գիշերախառն փախչիլ ու հեռանալ, Կոռիկոսի Հայ եպիսկոպոսին եւ Հայ գլխաւորներուն միջնորդութեամբ, եւ Տարսոն չի հանդիպելու երդումով։ Երկու նաւեր ճարեց, մայրն ու կինը քանի մը հետեւորդներով Կոռիկոսի բերդը ղրկեց, անկէ ալ այս ինչ որ՝ այս ինչ տեղ երթալ ու հոն սպասել հրամայեց (ԴԱՐ. 97)։ Ինքն ալ գիշերուան մութին չորս հոգիով նաւ մը մտաւ ու գաղտ մեկնեցաւ, եւ առաւօտուն իր զինակիրին Սոհիէ Դուլկարտ միւս նաւին մէջ մտաւ 25 աղեղնաւորներով եւ 25 հեծեալներով, եւ իրարու միացան, Կոռիկոսէ 30 փարսախ հեռու Գոնդասլաս ծոցը (ԴԱՐ. 98)։ Արեւ մտնելէն ետքը անկէ մեկնեցան՝ հեծեալներու եւ աղեղնաւորներու եւ երկու ուղեցւոյցներու ընկերակցութեամբ, բայց շտապելու համար հետի աղեղնաւորները ետեւ թողուցին մէկ ուղեցոյցով, եւ միւս ուղեցոյցին հետ ու միայն հեծեալներով երկուս տիւս եւ երկուս գիշերս առանց իջանելոյ յերիվարաց, արշաւասոյր վազքով (ԴԱՐ. 99) Սիս հասան 1374 յուլիս 26-ին (ԴԱՐ. 112), եւ քաղաքէն երեք փարսախ հեռու հանգիստ առին։ Յանկարծական լուրը քաղաքը դղրդեց։ Պօղոս կաթողիկոս, զոր Հայեր ունէին իբրեւ զպապն աշխարհին (ԴԱՐ. 99), բոլոր եպիսկոպոսներ ու վարդապետներ, եւ քաղաքին մեծամեծ եւ փոքունք, արք եւ կանայք, եւ բազմութիւն երաշտաց պէսպէս նուագարանօք դիմաւորելու վազեցին, եւ մեծ հանդէսով քաղաք առաջնորդեցին, եւ նորէն ոգեւորուեցան, մինչեւ բոլորովին շուարած, եւ Լեւոնին գալէն ալ յոյսերնին կտրած, անձնատուր լինելու միտքեր կերոճային։ Միւս օրը յուլիս 27-ին հաւատարմութեան երդումը կատարուեցաւ, եւ չորրորդ օրը յուլիս 29-ին, 150 Հայ հեծեալներ ճամբայ ելան Լեւոնի մայրն ու կինը եւ հետեւորդները բերելու, եւ ողջմամբ Սիս հասուցին (ԴԱՐ. 102)։ Անկէ ետքը Լեւոնին առաջին գործը եղաւ իր տեղակալներէն հաշիւ առնել, պահանջելով առաջին թագաւորներէն մնացած գանձերը, եւ տեղակալութեան միջոցին գանձուած գումարները։ Բայց սպասուած քանակը չգտնելով, սկսաւ նեղել չորս տեղակալները, որ էին Մարիամ ու Ռէմի տիկիններ, եւ Բաթողիմէոս ու Վասիլ իշխաններ։ Անոնք շփոթ պարագաներուն երեսէն մեծամեծ ծախքեր ըրած ըլլալնին պատճառեցին, բայց Լեւոն չգոհանալով, խոստովանահայրերը մտցուց գործին մէջ (ԴԱՐ. 107), եկեղեցականներ ու աւանդանին ժողով գումարեց, Վասիլ Թորոսեանն ու Կոստանդին Հեթումեանի այրին բանտարկեց, խիստ հարցուփորձի ենթարկեց, բայց նիւթական արդիւնք մը չի կրցաւ ձեռք ձգել, եւ իբր ներելով գործը փակեց (ԴԱՐ. 111)։

« 1336. Ընտրութիւն և Ծագում   |   1338. Օծումի Խնդիրը »
© Gratun.org