Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Պօղոս Ա. Սսեցի

1338. Օծումի Խնդիրը

Կարգը եկաւ թագաւորական օծման հանդէսը կատարելու, եւ Հայերը կը պահանջէին, որ նախնի թագաւորներու սովորութեան համեմատ կաթողիկոսը կատարէ զայն։ Լեւոն բացարձակապէս մերժեց Հայերուն առաջարկը, յայտարարելով թէ մեք հնազանդ եմք եկեղեցւոյն Հռոմայ, եւ ունիմք զկաթողիկէ հաւատս, զոր պարտ է եւ ձեզ ունել, ուստի կը պնդէր թէ չի կրնար Հայոց միւռոնով Հայոց կաթողիկոսէն օծուիլ, եւ այս պատճառով՝ մէկտեղ բերած է Նեբրոնի լատին եպիսկոպոսը Փրանկիսկեանց միաբանութենէն, որ եւ եբեր ընդ իւր ի Կիպրոսէ զիւղն օրհնութեան. եւ իբր փաստ կաւելցնէր, որ եթէ պապը լսէ որ Հայոց միւռոնով օծուած է, այլեւս օգնութիւն չի ղրկեր։ Հայեր չէին կրնար հաւանիլ այդ յայտարարութեանց, ուստի քրթմնջէին ընդ այն զի ոչ կամէր պսակիր ըստ նոցայն օրինի (ԴԱՐ. 113)։ Լեւոն տեսնելով որ գործը կրնայ տգեղ հետեւանքի մը յանգիլ, իբրեւ մեծ շնորհ եւ իբրեւ վերջնական զիջում հաւանեցաւ, որ Նեբրոնի եպիսկոպոսը եւ Հայոց կաթողիկոսը զատ զատ պատարագեն, եւ արարողութեան ատեն Լատին եպիսկոպոսը աջ կողմը կենալով, նախ օծէ եւ կարգը լրացնէ, ու վերջէն Հայ կաթողիկոսը ձախ կողմը կենալով ինքն ալ օծումը ընէ։ Երբոր Լեւոն վերջնականապէս պնդեց, թէ այս ձեւէն զատ, այլապէս առնել չկամիմք բնաւ երբեք, Հայերը ստիպուեցաւ հաւանիլ, բայց չենք կարծեր թէ գոհացեալ եւ ուրախութեամբ, ինչպէս կուզէ հաւաստել Լեւոնի լատին գովաբանը (ԴԱՐ. 114)։ Հանդէսը տեղի ունեցաւ Ս. Սոփիա մայր եկեղեցւոյն մէջ 1374 սեպտեմբեր 14-ին, Խաչի Վերացման տօնին օրը, այն ալ լատին ծէսով, որովհետեւ օրը հինգշաբթի եղած է այն տարին եւ Խաչվերացի կիրակին 17-ին կիյնայ։ Թագադրութիւնը կատարուած է Մարգարիտ թագուհւոյն վրայ ալ հաւասարապէս, իսկ շնորհաբաշխութիւնը եղած է միայն Սոհիէ Դուլկարտ եւ Մատթէոս Շապպ լատին ասպետներուն։ Առաջինը մարաջախտ անուանուած եւ Լեւոնի այրիին, Ռեմի կոմսուհիին հետ ամուսնացած է, եւ երկրորդը դիւանապետ անուանուած ու Կոստանդին Հեթումեանի այրիին հետ ամուսնացած է։ Օծման խնդիրը, եթէ մէկ կողմէն կը յայտնէ Հայ եկեղեցւոյն եւ Հայ ազգին նկատմամբ Լեւոնի տածած աննպաստ եւ անարգական զգացումները, միւս կողմէն կը հաստատէ թէ Կիլիկիոյ Հայութիւնը հռոմէականութեան չէր հետեւած, եւ կաթողիկոսն ու եկեղեցականութիւնն ալ լատինամոլներ չէին եղած, ինչպէս ոմանք կը սիրեն պնդել։ Նոյն պարագայն լուսաւոր կերպով կը մեկնէ այն հակակրութիւնն ու պաղութիւնը, որ այս վայրկեանէն սկսած է ցուցուիլ Հայոց կողմէ Լեւոնին հանդէպ, որովհետեւ Լեւոնի նպատակն եղած է, ոչ թէ Հայոց թագաւորութիւնն ու եկեղեցին պաշտպանել, այլ ինչպէս ինքն իսկ յայտարարած է, եկած է պաշտպան կալ կաթողիկեայ հաւատոյ (ԴԱՐ. 108) հռոմէադաւանութեան տեսակէտով։ Ըստ այսմ եթէ Լեւոնի գալուստը օգուտ մը չունեցաւ Հայոց թագաւորութեան, եւ եթէ կերպով մը փութացուց անոր վերջնական կործանումը, նորէն լատինութեան խնդիրը պէտք է ճանչնանք իբր անոր պատճառ։

« 1337. Լևոնի Հասնիլը   |   1339. Նոր Յարձակումներ »
© Gratun.org