Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Պօղոս Ա. Սսեցի

1339. Նոր Յարձակումներ

Հայոց թագաւորութեան այն օրերու կացութիւնը իմանալու համար բաւական ըլլայ գիտնալ, թէ Եգիպտացիներ կասպատակէին մինչեւ ի դրունս քաղաքին Սսոյ, թէ Սսեցիք 8 տարիէ իվեր ոչ կարէին սերմանել եւ մշակել զանդս իւրեանց, եւ այս պատճառով թշնամիներու հատուցանէին հարկս զի հայթայթեսցեն զպիտոյս քաղաքին (ԴԱՐ. 115)։ Լեւոն ալ կառաջարկը դարձեալ վճարումները շարունակել, բայց Տավուտ զօրավար, Լեւոնի պատգամաւորները կը բանտարկէ, եւ նպարներու առաքումը կարգելու, ինչ որ Դարդէլի պատմելով յառաջ եկած է Սսեցիներէն ոմանց երկու կողմերու տարբեր քսութիւններ ընելէն եւ հակառակութիւնը արծարցելէն։ Իրաւ պատմիչը որոշ փաստ մը չի ցուցներ իր կասկածը հաստատելու, բայց անհնար չէ որ լեւոնի Հայոց դէմ ըրած նախատինքը՝ ոմանց նախանձայուզութիւնը գրգռած ըլլայ։ Լեւոն քաղաքէն դուրս յարձակում մը կը կարգադրէ, իւրաքանչիւրին կարգած աւարը իրեն թողլու պայմանով, ինչ որ յաջողութեամբ կը պսակուի, բայց Տավուտ պաշարումը կը սաստկացնէ 12,000 հոգւոյ բանակով, եւ որ Լեւոն կը զիջանի հարկ վճարել, եւ Տավուտ պաշարի ներմուծումը դիւրացնել (ԴԱՐ. 118)։ Այդ եղելութիւններով անցաւ 1374 սեպտեմբերէ դեկտեմբեր միջոցը։ Եգիպտոսի սուլտանը որ միտքը դրեր էր Հայոց թագաւորութիւնը վերջացնել, մանաւանդ Լատինի մը անոր գլուխն անցնելէ ետքը, նոր արշաւանք մը կազմակերպեց Ապուպէքիր զօրավարի հրամանատարութեամբ, եւ 15,000 զօրաց բանակով, որ 1375 յունուար 5-ին վերջապէս պնդեց պաշարումը, եւ Աստուածայայտնութեան նախընթաց գիշերը խափանեց ամէն յարաբերութիւնները։ Այստեղ ալ լատին պատմիչը մատնութեանց մեղադրանքներ կը բարդէ Հայերուն վրայ, թէ նոր արշաւանքը որոշուած ըլլայ Գահիրէ գտնուող հաւատափոխ Աշոտ Նզրեցի իշխանին թելադրութեամբ, եւ Սիսէ անոր եղած դիմումներուն վրայ, եւ թէ Լեւոնի կողմէ Ապուպէքիրի հետ բանակցութեան ղրկուող Վահրամ իշխանը, իրեն տրուած հրահանգներուն հակառակ խօսած ըլլայ։ Որչափ ալ այդ պարագաները միայն կասկածներու վրայ հիմնուելով պատմուած ըլլան, սակայն ակներեւ է Լեւոնի եւ Սսոյ Հայերուն մէջ աճած հակակրութիւնը։ Տեսանք օծման առթիւ Հայոց զգացումները վիրաւորող ընթացքը, դիւրին է ենթադրել, թէ յաջորդ ամիսներուն մէջ ալ, նորանոր վիրաւորանքի առիթներ տրուած են Լեւոնի կողմէ։ Սիսի բնակիչները կրնային մտածել, թէ ազգային իշխանութեան վերջին մնացորդը, որ այլեւս դուռերը փակուած բերդի մը պարիսպներու մէջ կամփոփուէր, չէր արժեր մոլեռանդ Լատինի մը իրենց ազգութեան եւ եկեղեցւոյն դէմ արհամարհանքները։ Խնդիրը ոչ եւս վերացական վիճակի մէջ, այլ ծանրացեալ պարագաներուն ներքեւ պէտք է նկատել, երբ կեանքի պարէնին պակսելուն վրայ, զգացումի վիրաւորանքներ կաւելնային, եւ երբ Սսոյ բերդաքաղաքը ոչ եւս Հայութեան այլ լատինականութեան ապաստարնարան կըմբռնուէր։ Միւս կողմէն դիւրին է համոզուիլ, թէ քանի մը հարիւր տարիներէ իվեր արեւմտեան քրիստոնէութեան դէմ պատերազմող իսլամական սուլտանութիւնը, ոչ Աշոտի մը յորդորներուն եւ ոչ Վահրամի մը խօսքերուն պէտք ունէր իր նպատակը յառաջ վարելու համար։

« 1338. Օծումի Խնդիրը   |   1340. Հայոց Դիմադրութիւնը »
© Gratun.org