Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Պօղոս Ա. Սսեցի

1351. Յովհաննէս Որոտնեցի

Այդ երանաշնորհ խումբին գլուխ ու դասապետ պէտք է ճանչնալ Յովհաննէս Որոտնեցի վարդապետը, ազնուական ազգատոհմէ սերեալ, Իւանէ իշխանին որդին, Ծղակ գաւառի Որոտն շրջանակին Վաղանգան գիւղին մէջ ծնած, 764 նաւասարդ 30-ին, այսինքն է 1315 յունուար 29-ին։ Մեծոփեցին՝ Իւանէ իշխանը Վասակ Սիւնիի սերունդէն կը կարծէ (ՄԵԾ. 15), Տաթեւացին ալ ի Հայկական հաւուց նախնական, ի Սիսակայ ցեղապետութեան սերունդէն կը դնէ (ՍԻՆ. 219), բայց կերեւի թէ մերձեցուցմամբ Օրբելեանները հին Սիւնեաց հետ միացուցած են, զի Որոտն շատոնց Օրբելեանց որդի էր Հասան իշխանի եւ Վախախ տիկնոջ եւ եղբայր Սարգիս արքեպիսկոպոսի (ՍԻՆ. 217)։ Օրբելեանց տոհմէն գրեթէ անպակաս էին եկեղեցականութեան նուիրեալներ, ինչպէս Ստեփանոս Տարսայիճեան (§ 1159) եւ Յովհաննէս Լիպարիտեան (§ 1188) եւ վերոյիշեալ Սարգիս արքեպիսկոպոսները։ Նոյն կոչման եւ նոյն յաջորդութեան սահմանուած կերեւի Յովհաննէս Իւանեան, մանկութենէն եկեղեցական ուսմանց նուիրուելով, այլ Տաթեւացիին ըսելը, որ եւ զվիճակ Սիւնեաց յաջորդեալ, եւ ոչ պանծացեալ զոր ոչ ախորժեալ (ՍԻՆ. 219), գուշակել կու տայ թէ Որոտնեցին հրաժարած է Սիւնեաց արքեպիսկոպոսութենէ նուիրուելու համար։ Որոտնեցին Կախիկ մականուն ալ ունեցած է, իբր թէ կախեալ ի սէրն Աստուծոյ (ՄԵԾ. 14), կամ թէ ի սէր սիրոյն կախեալ եւ կանխեալ (ՍԻՆ. 219), բայց կը կարծենք թէ յաւէտ նիւթական եւ արտաքին պատճառ ունեցած է Կախիկ կոչումը, թէպէտ մեզի անծանոթ մնացած։ Իսկ անբացատրելի կը գտնենք Խլաթեցիին գրելը, որ եւ Կախիկ անուն, ծննդեան (ՓԻՐ. 30), զի որեւէ յատուկ անունի նմանութիւն չունի։ Որոտնեցին աշակերտած է Եսայի Նշեցի վարդապետին՝ Գայլեձորի վանքին մէջ, բայց Տիրատուր վարդապետ մըն ալ կը յիշուի իբրեւ իր ուսուցիչ (ՄԵԾ. 15)։ Յառաջադէմ եւ զարգացուն՝ Նշեցիի աշակերտներուն մէջ, յատուկ նպատակ ըրաւ իրեն այն կողմերը տարածուող Ունիթորներու դէմ մաքառիլ, եւ այս պատճառով խորին ուսումներու հետեւեցաւ, բայց չի կրնար 28 տարի աշակերտած ըլլալ, ինչպէս յիշատակարան մը կը գրէ (ՓԻՐ. 36)։ Կերեւի թէ Նշեցիի մահուանէ ետքը (§ 1275), Որոտնեցիին վիճակեցաւ անոր յաջորդել, թէպէտեւ այն ատեն հազիւ 25 տարեկան եղած կըլլայ, բայց թերեւս Նշեցիէն ետքը պահ մը ուրիշ մըն ալ եղաւ Գայլեձորի առաջնորդ։ Որոտնեցիին Գայլեձորի մէջ աշխատած ըլլալը ստոյգ է, ուսկից փոխադրուեցաւ Տաթեւի ուսումնարանը, եւ այն տեղէն պայծառացոյց զազգս Հայոց վարդապետօք եւ քահանայեօք (ՄԵԾ. 15), հաւասարապէս ոյժ տալով ամուրի եւ ամուսնացեալ եկեղեցական դասակարգերուն։

« 1350. Ունիթորներու Դէմ   |   1352. Սարգիս Ապրակունեցի »
© Gratun.org