Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Թէոդորոս Բ. Կիլիկեցի

1354. Ընտրութեան Հաստատութիւն

Հնար է միտքէ անցընել, թէ այն խառնակ ու անկերպարան վիճակի մէջ, որ կը տիրէր Սսոյ հայրապետական աթոռին շուրջը, հնար ըլլար կանոնաւոր ձեւակերպութիւններով կաթողիկոսական ընտրութիւն կատարել, ուստի աւելորդ կը նկատենք որոնել թէ ինչ կերպով բարձրացաւ Թէոդորոս հայրապետական աթոռը։ Իր նախընթացէն ալ տեղեկութիւն չունինք, եւ Կիլիկեցի մակդիր անունը տուած ենք իրեն այն ենթադրութեամբ, որ երկրացի մը պէտք է եղած ըլլայ, քանի որ Սիս աւերակ էր այլ եւս։ Անշուշտ ազդեցիկ եպիսկոպոսներէն մին եղած է, թագաւոր կոչուող Կոստանդինի պաշտպանութիւնը վայելած է (1369), եւ Սսոյ ամիրային ալ պաշտպանութիւնը ստացած է անշուշտ այն միջոցներով, որոնք Թուրք ամիրաներու աչքին նշանակութիւն ունէին։ Ուրիշ եղանակ մը մտածել անհնար է, կշռելով պարագաները եւ բաղդատելով հետզհետէ անկումի դիմող աթոռին վիճակը։ Թէոդորոսի աթոռ բարձրանալուն թուականը, հաւանակագոյն հաշուով գրինք 1382-ին, եւ պէտք չենք զգար անգամ մըն ալ կրկնել մեր տուած բացատրութիւնները (§ 1348)։ Անեցիին շարունակողը կը գրէ թէ տէր Թէոդորոս գնաց ի Մսըր, եւ մեծաւ պատուով ընկալաւ զնա սուլտան Բարխուղն (ՍԱՄ. 170), որ է Բարկուկ կամ Պարգօն-Տայէր, այն ոոր առաջ լոկ խնամակալ էր։ Դարդէլի պատմութեամբ, Շապան-Էշրէֆ սուլտանին 1377 մարտ 12-ին (ԴԱՐ. 157) սպանուելուն վրայ, անոր յաջորդած էր որդին Մելէք-Մանսու կամ Մանսուր-Ալայեէտտին, 7 տարեկան տղայ մը (ԴԱՐ. 159), իսը իշխանութիւնը իրարու ձեռքէն յափշտակած էին ինքնընտիր խնամակալներ, Գարաշ (ԴԱՐ. 159), Էնէբէդ (ԴԱՐ. 160), Դեստամուր (ԴԱՐ. 163), Բարեկ (ԴԱՐ. 162), եւ Բարկուկ, միշտ իբրեւ խնամակալ սուլտանին եւ պետութեան (ԴԱՐ. 181)։ Վերջինիս սուլտանութեան հասնիլը 1382-ին կը գրուի, եւ Թէոդորոսի անոր օրով Եգիպտոս գալը կը ցուցնէ թէ նոր բարձրացած էր կաթողիկոսութեան։ Պատմութիւնը բացառիկ պատճառ մը չի տար այդ այցելութեան, ուստի կը մնայ հետեւցնել, թէ նոր պաշտօնի անցած ըլլալով, հաստատութիւնն ընդունելու եւ տիրապետող սուլտանութեան պաշտպանութիւնը ստանալու համար կատարուած ուղեւորութիւն մըն էր։ Սոյն այս պարագան նոր փաստ մը կըլլայ Պօղոսի մահը մինչեւ 1382 յետաձգելու (§ 1348), եւ նոյն տարին դնելու յաջորդին կաթողիկոսութիւնը։

« 1353. Մաղաքիա Ղրիմեցի   |   1355. Լևոնի Համար Ջանքեր »
© Gratun.org