Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Թէոդորոս Բ. Կիլիկեցի

1355. Լևոնի Համար Ջանքեր

Թէոդորոսի Եգիպտոս գացած տարին, Լեւոնի գերութեան վերջանալուն եւ ԵԳիպտոսէ հեռանալուն թուականն է, այլ չենք կարծեր որ իրարու հանդիպած ըլլան։ Լեւոնի Աղեքսանդրիայէ մեկնիլը 1382 հոկտեմբեր 7-ին տեղի ունեցաւ, իսկ Թէոդորոս աւելի ետքը հասած պիտի ըլլայ, զի Լատին պատմիչը բնաւ անոր մասին ակնարկ մը չունի։ Լեւոն գրեթէ մոռցուած մնացած էր Գահիրէին մէջ մինչեւ 1377 տարին, երբ խումբ մը ազնուական եւ եկեղեցական Լատին ուխտաւորներ Երուսաղէմ չգացած Գահիրէ հանդիպեցան եւ իրեն հետ տեսակցեցան։ Ասոնց մէջ էր Յովհաննէս Դարդէլ քահանայ (ԴԱՐ. 158), Փրանիսկեան միաբան (ԴԱՐ. 168), բնիկ Գաղղիացի, Եստամպ (Etampes) քաղաքէ, որ առանձինն մտադրութիւն դարձուց Լեւոնի վրայ։ Յուլիս 20-ին յատուկ պատարագեց թագուհիին անունին օրը՝ Ս. Մարգարիտայի տօնին, եւ յանձն առաւ իր մեծաւորէն հաւանութիւն ստանալով դառնալ եւ Լեւոնի մօտ մնալ, իբրեւ խոստովանահայր կամ դրաներէց, եւ այնպէս ալ ըրաւ (ԴԱՐ. 158)։ Սա ինքն է Դարդէլ պատմիչը, որ ինչպէս կը տեսնուի, նախընթաց եղելութիւնները իր հեղինակութեամբ պատմած չէ, այլ պարզապէս Լեւոնի ըմբռնումները կրկնած է, որոնք հարկաւ ինքզինքը արդարացնելու տեսակէտով հաղորդուած էին։ Լեւոն կանխաւ դիմումներ ըրած էր պապին, Գերմանիոյ եւ Յունաց կայսրներուն, Գաղղիոյ եւ Նէապոլսոյ եւ Սպանիոյ թագաւորներուն, բայց ոչ մէկ կողմէն օգնութիւն չէր տեսած Դարդէլի գալուստը կարծես թէ բարեգուշակ եղաւ, զի 1377 օգոստոսին պատգամաւորներ հասան Եգիպտոս՝ Կիպրոսի թագաւորէն, Նէապոլսոյ թագուհիէն, եւ Գուիտոնի Զապէլ աղջկան միջնորդութեամբ Յունաց կայսրէն, որոնք Լեւոնի ազատութեանը համար միջնորդեցին, բայց արդիւնք չունեցան, չի ունայնաձեռն եկած էին, մինչ Սարակինսոք ընչաքաղցք են ի բնէ, եւ աչս արձակեն ի գոյս օտարաց, կըսէ Դարդէլ (ԴԱՐ. 155)։ Եգիպտացիք այդ միջնորդութիւնները նախատեսելով՝ Լեւոնի ձեռքէն գիր առած էին թէ ինքն Գահիրէէ հեռանալ չի փափաքիր (ԴԱՐ. 156), եւ անկէ օգտուեցան միջնորդութիւնները մերժելու։ Լեւոն եւ Դարդէլ պէտք զգացին պատուիրակ մը ունենալ Եւրոպիոյ մէջ, որ ազատութեան համար պէտք եղած միջոցները հոգայ, եւ այս նպատակով Դարդէլ ինքն Եգիպտոսէ մեկնեցաւ 1379 սեպտեմբեր 11-ին եւ 1380 մարտ 5-ին Արագոնայի Պետրոս Դ. թագաւորին ներկայացաւ Բարկինոնիա (Barcallona) քաղաքին մէջ, գիրերը յանձնեց եւ գործը բացատրեց, ինչպէս նաեւ խոստումներ ընդունեցաւ, բայց չի կրցաւ Եգիպտացիները հաճեցնելու համար պէտք եղած հարուստ ընծաները ձեռք ձգել։ Այդ պատճառով Դարդէլ Կաստիլիա անցաւ, եւ Յովհաննէս Ա. թագաւորին ներկայացաւ 1380 նոյեմբեր 29-ին Մէդինա-Կամպօ (Medinad el Campo) քաղաքը (ԴԱՐ. 172), եւ սիրտը շարժելու համար սկսաւ պատմել զնեղութիւնս բանտին եւ զվիշտս թագուհւոյն Մարգարիտայ՝ եւ զօրիորդին Մարիամու կամ Փեննայի դստեր նորա եւ թէ զիարդ զօր ամենայն բռնադատէին զնա ուրանալ զՔրիստոս (ԴԱՐ. 173), թէպէտեւ Լեւոն որչափ ալ արգելական ի Գահիրէ (ԴԱՐ. 163), սակայն նոյն իսկ Դարդէլի վկայութեամբ, Գահիրէի մէջ կապրէր ըստ հաճոյից կամաց իւրոց (ԴԱՐ. 153)։ Իրաւ ալ Դարդէլի գործածած միջոցը իր օգուտը ունեցաւ եւ յուզեցան գութք արքային Կաստիլիոյ, եւ խօսեցաւ ընել եւ տալ ինչ որ պէտք ըլլայ (ԴԱՐ. 174)։ Սակայն գործադրութիւնը յապաղեցաւ թէ Կաստիլիոյ արքունիքին մէջ տեղի ունեցած արկածներուն պատճառով, եւ թէ Հռոմէական եկեղեցւոյ մէջ տիրող մեծ հերձուածին երեսէն, որ յառաջ կու գար Աւինիոնի Կղեմէս Է. պապին, եւ Հռոմի Ուրբանոս Զ. պապին իրարու դէմ մղած բուռն պայքարէն։ Դարդէլ բաւական աշխատեցաւ մինչեւ որ ամէն տեսակ դժուարութեանց յաղթէր, եւ Կաստիլիոյ թագաւորին ընծաները, եւ երկու թագաւորներուն գիրերը ձեռք ձգէր, եւ հազիւ 1382 մայիս 21-ին կրցաւ Սպանիայէ մեկնիլ Եգիպտոս դառնալու համար (ԴԱՐ. 180)։

« 1354. Ընտրութեան Հաստատութիւն   |   1356. Լևոն Ազատ »
© Gratun.org