Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Թէոդորոս Բ. Կիլիկեցի

1358. Լէնկթեմուրի Արշաւանքը

Քաղաքական կացութիւնը, թէպէտ անկանոն ու բռնապետական իշխանութեանց ներքեւ, փոքր ի շատէ հանդարտած վիճակ մը ունէր, երբ անակնկալ մրրիկի պէս նոր արշաւանք մը հասաւ արեւելքէն, որ վերիվայր դարձուց երկրին կացութիւնը, հուր ու սուր, աւերած ու կոտորած սփռելով ամէն կողմ, եւ գլխաւորապէս Հայաստան ու Հայաբնակ գաւառները։ Լէնկթիմուրի կամ Կաղ-Թիմուրի կուզենք ակնարկել, զոր Եւրոպացիք Թամէրլան անունով կը ճանչնան։ Լէնկթիմուր 1335-ին Թաթարաց Քէշ քաղաքը ծնած էր, եւ 1361-ին իր հայրենական երկրին մասնաւոր իշխանութեան անցաւ, եւ հետզհետէ զայն ընդարձակեց, քաջութեան, բռնութեան եւ խարդաւանութեան միջոցները անխտիր գործածելով, մինչեւ որ 1370-ին Թաթարաց մեծ խան հռչակուեցաւ։ Իսլամ պետութիւններ կամ սուլտանութիւններ բոլոր Ասիոյ կը տիրէին այն միջոցին, եւ բաժինները իրարու ձեռքէ կը խլէին։ Մեծ Խալիֆա մը կը մնար Պաղտատի մէջ, որ անունէ աւելի ազդեցութիւն չունէր միւս սուլտաններուն վրայ, որոնք կիշխէին Պարսկաստան, Ատրպատական, Միջագետք, Ասորիք, Եգիպտոս, Փոքր Ասիա, Կովկաս, եւ ամէնուն ձեռքին ներքեւ ալ Հայութեան ցրուեալ բաժիններ կը գտնուէին, որոնք ամէն շարժումներուն աղէտները կը կրէին։ Լէնկթիմուր իր ընդհանուր իշխանութեան առաջին տասնամեակին մէջ Թաթարներու եւ Պարսիկներու սահմաններուն մէջ գործեց, եւ միայն 1380-ին իրեն բանակները ողողեցին Ատրպատականը եւ Հայաստանը։ Սուլտանիոյի ամիրան Էտիլ հպատակութիւն յայտնեց, եւ Թաւրիզի ամիրա Ահմէտը հալածելու օգնեց, բայց իբր գաղտնի դաւագիր ամբաստանուելով, պղնձի սանի մէջ եփուելով սպանուեցաւ (ՄԵԾ. 13)։ Իսկ Թաթար հրոսակը Ատրպատականէ սփռեցաւ Վանայ եւ Կարսի կողմերը, Սիւնիք ալ մտաւ 12 գաւառները աւերեց ու աւարեց, բայց 1382-ի յունուար 6-ին Յայտնութեան օրը եկած սաստիկ ձիւնը, հրոսակը ստիպեց ցրուիլ, ու այդ առթիւ բազումք զերծան ի գերութենէ, եւ ասպատակողները զբազում մասն աւարին ի բաց ընկեցեալ, գնացին յաշխարհն իւրեանց (ՄԵԾ. 14)։ Սիւնեաց գաւառներուն արկածները, անհնար էր որ Ապրակունեաց եւ Աստապատի վանքերուն ալ աղետալի չըլլային, սակայն յատուկ յիշատակութիւն մը չգտնելնուս կը հետեւցնենք, թէ Ղրիմեցիին ջանքերն ու նպաստները՝ վնասները արգիլեցին կամ դարմանեցին։

« 1357. Նոր Վանքեր   |   1359. Ղրիմեցիի Մահը »
© Gratun.org