Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Թէոդորոս Բ. Կիլիկեցի

1359. Ղրիմեցիի Մահը

Մաղաքիա վարդապետ Ղրիմեցի, եղելութեանց պարագաներէն ստիպուած, եւ Ունիթորներու շահատակութիւններէն գրգռուած, խիստ կերպով զանոնք զսպելու կը հետեւէր։ Միառմի կը դիտէր աւելի նախանձայոյզ գործիչները եւ իբր հասարակ խռովարարներ աշխարհական դատարանի առջեւ կը հանէր, ծախք չէր խնայեր, բուռն միջոցներէ չէր քաշուեր, այնպէս որ սարսափ ազդեր էր անսանձ նախանձայոյզներուն վրայ։ Ասոնք ալ իրենց կողմէ ատելութեան միջոցներու ձեռնարկեցին։ Նախ փորձեցին ամբաստանութիւններ գրել Հռոմի Ուրբանոս պապին, որ առանց արեւմտեան հերձուածին զբաղումներուն ալ (§ 1355), դժուար թէ կարենար ազդեցութիւն գործել իրեն չհպատակող Հայերուն վրայ։ Տեսնելով որ Ղրիմեցիին ազդեցութենէն ազատելու կերպ մը չեն գտներ, եւ իրենց անոր դէմ գործած հակառակութիւնները արդիւնք չեն ունենար, ձեռք առին նոյն իսկ Մաղաքիայի սանամայր եղող կին մը, որ ունիթորութեան աշակերտած էր, եւ համոզեցին թէ հռոմէական եկեղեցւոյ նուիրական յաջողութիւն պիտի ըլլայ անոր մահը։ Մաղաքիա Երնջակի Քարադաշտ գիւղին մէջ, կերակուրի սեղանին վրայ մեռաւ, դեղակուր եդեալ ի սանամօրէն իւրմէ յաղթարմայէ (ՄԵԾ. 16)։ Մխիթար Ապարանցի ջերմ Ունիթոր, որ առաջ Մաղաքիայի աշակերտած էր, կըսէ թէ յանկարծամահ մեռաւ կերակուրի վրայ, եւ ել համբաւ թէ Ունիթորք դեղեալ իցէն զնա (ՉԱՄ. Գ. 449)։ Մեզի կը բաւէ որ տիրող կարծիքին Ունիթոր մըն ալ վկայէ, իսկ հերքելու փաստ մը չի ցուցներ։ Մաղաքիա Ղրիմեցին իր տեսակին մէջ յատուկ դէմք մըն է, ազնուականութիւնը եւ հարստութիւնը ճգնաւորի խստամբերութեան փոխանակող, որ զամենայն ժամանակս կենաց իւրոց, հարկաւ եկեղեցական կեանքին մէջ, միս ոչ եկեր եւ գինի ոչ էարբ, որ Սուրբ Սարգսի տօնէն մինչ ի տօն Վարդավառին ջուր ոչ էարբ, որ ի մեծի պահոցն՝ կիւրակիէ միայն փոշեջուր ճաշակէր, որ միշտ քուրձ զգեցեալ էր, որ քքով աւազակեաց, փշոտ ճիւղերով, պատեալ էր զանդամս իւր, եւ այս խստամբեր կեանքը կը վարէր, ոչ թէ անապատ քաշուած ու աշխարհէ հեռացած, այլ աշխարհի ամէնէն բուռն եւ սաստիկ զբաղանքներուն եւ տաղտուկներուն մէջ։ Իրեն զգացումներն ալ ոչ այնչափ հեզութեան հակամէտ, իշխանական հով մը կը պահէին եկեղեցականութեան ներքեւ ալ, եւ ակն ընդ ական օրէնքին հետեւելով, մոլեռանդ Ունիթորներուն դէմ դարձնէր, ինչ որ անոնք ազգային եկեղեցւոյ հաւատարեալներուն դէմ կը գործէին։ Մաղաքիայի մահը ճգնաւորի եւ մեծ նախանձայոյզի փառքին հետ նահատակի պսակն ալ աւելցուց իր վրայ, զի զոհ գնաց իր անկոպար եկեղեցասիրութեան եւ ազգային հաւատարմութեան։ Մահը տեղի ունեցաւ 1384 թուականին, իսկ օրը անորոշ է մնացած։ Յովհաննէս վարդապետ եւ Մատթէոս աբեղայ, որ Մաղաքիայի պատանումը կատարած են, ուզած են անոր մարմինին վրայ գտնուող քուքերը իբր մասունք պահել, բայց Որոտնեցին չի ներած, եւ միասին թաղել տուած է Ապրակուեաց վանքին մէջ (ՄԵԾ. 16), որուն մօտ քիչ ետքը ինքն ալ պիտի թաղուէր։

« 1358. Լէնկթեմուրի Արշաւանքը   |   1360. Դարձեալ Լէնկթիմուր »
© Gratun.org