Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Թէոդորոս Բ. Կիլիկեցի

1360. Դարձեալ Լէնկթիմուր

Կրկին անգամ դարձաւ Լէնկթիմուր Հայոց կողմերը, եւ 1386-ին ներքին գաւառներէն ելնելով, նորէն իջաւ դէպի Պարսկաստան եւ Ատրպատական, անկէց դէպ Սիւնիք, եւ հեղեղօրէն յառաջացաւ մինչեւ Երնջակ, Կարբի, Բջնի, Կողբ, Գառնի, եւ Սուրմարի (ՍԱՄ. 171) որ Սուրբ-Մարի ալ գրուած է (ՄԵԾ. 17)։ Այնչափ ահաւոր էր արշաւանքին վախը, որ ամէն կողմէ ժողովուրդները լեռներու անառիկ կիրճերը եւ անմատոյց գագաթները կապաւինէին։ Մարտիրոս Կողբացի տանուտէր մը, իր երկրացիները Բարդող լերան վրայ հանեց, եւ ապրեցոյց մեծաւ պատերազմաւ եւ սրտապինդ զօրութեամբ (ՄԵԾ. 18)։ Այդ միջոցին պէտք է դնել Որոտնեցիին ալ Ծար գիւղի բարձունքը ապաւինելը, այլ ոչ եթէ Որոտնէ (ՍԱՄ. 170), այլ Ապրակունիքէ փախչելով՝ Երնջակի պաշարման պատճառով (ՄԵԾ. 17)։ Մեծոփեցին կը պատմէ, թէ Կաղզուանու Վարդիւ-Հայր վանքի միաբաններէն երկուքն ալ ԳԳետարգել Ս. Նշանը ազատելու համար գաղտնի կը թաղեն, բայց երկուքին ալ սպանուելովը, տեղը անյայտ կը մնայ եւ գտնելու համար եղած ջանքեր եւ հետազոտութիւններ անպտուղ կը դառնան (ՄԵԾ. 18)։ Միայն թէ 15 տարի ետքը 1401-ին գրուած յիշատակարանի մըմ էջ, Յովհաննէս եւ Թովմաս եւ Կիրակոս աբեղաներ, կը վկամեն թէ վերստին թափեցաք զսուրբ նշանն Գետարգել, եւ թէ յանձնեցին Վարդապատրիկի Ս. Եղիշէի ուխտը, որ է այժմեան Ոստանի Չաղար Ս. Նշանի վանքը (ՓԻՐ. 15)։ Բջնայ մէջ ալ ամրոցին գրաւուելէն ետքը կը նահատակեն տեղւոյն Վանակ (ՉԱՄ. Գ. 422) կամ Վանական եպիսկոպոսը, որ էր այր իմաստուն եւ գիտնական, ողորմած եւ գթած ամենայն աղքատաց (ՄԵԾ. 19)։ Լէնկթիմուրի արշաւանքները միայն աւերած եւ կոտորած կը սփռէին, այլ հաւատուրացութիւնը իբր ազատութեան պայման առաջարկելով, պատճառ կըլլային որ բազումք նահատակութեան հասին եւ պսակաց արժանացան։ Այս նպատակով իրենց հաւատքին հաստատուն եղողները չարչարէին տանջանօք, սովով, սրով, գերութեամբ, անտանելի չարչարանօք եւ անագորոյն բարուք (ՄԵԾ. 13), զոր աւելի մանրամասնելով Շահապունեցի յիշատակագիր մը կըսէ. Ոմանք հրով կիսայրեաց տոչորեալք, եւ այլք ի սովոյ գազանաբէկ վտանգեալք, կէսք առաթուր դիաթաւալ սրախողխող գալարեալք եւ առհասարակ անթաղ ընկեցեալք (ՉԱՄ. Գ. 421), իսկ նահատակուողներուն թիւը Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ միայն է գիտելի, կըսէ ժամանակակից պատմիչը (ՄԵԾ. 19)։ Լէնկթիմուր Վրաստան ալ կարշաւէ, Տփղիսի բնակիչները կը կոտորէ, այնպէս որ սպանեալն յոլով էր քան թէ ապրեալն, եւ Ստեփանոս Փիր վարդապետ հազիւ կազատի մազապուրծ եդեալ ի սպանմոնէ։ Բագարատ վրաց թագաւորը, կը կարծէ ընծաներով ազատիլ, այլ հաւատքն ալ վրայ տալու կը հարկադրուի, թէպէտ առ երեսս. սակայն ձմեռը հասած ըլլալուն, Լէնկթիմուր ձմերելու համար Արցախ կը քաշուի, որ է Ղարաբաղ (ՄԵԾ. 20), կամ նոյն է նախնի Մուզանու դաշտը (ՍԱՄ. 171), Բագարատն ալ մէկտեղ տանելով։ Իսկ սա կեղծեալ պատրաստականութեամբ, Լէնկթիմուրէ մեծ բանակ մը կուզէ որ անոր հնազանդեցնէ ամբողջ Կովկասի ութը ղեցերը, որ են Վրացի, Ափխազ, Իմէրէլ, Մէկրէլ, Օսէդ, Սօնք, Մեսխ ու Դրալ։ Գունդերը առնելով ճամբայ կելլէ, եւ գաղտնի իր Գորգի, Կոստանդին ու Դաւիթ օրդիներուն լուր կու տայ պատրաստ գտնուիլ, եւ իր ձեռքը եղած բանակը, ի նեղսագոյն եւ ի կածան տեղիս առաջնորդելով, 12,000 հոգիէ աւելի ջարդել կու տայ, եւ ինքն ալ լեռնային կողմեր ապաւինելով կազատի (ՄԵԾ. 20), ի գալ տարւոյն յաւուրս աւագ զատկին, որ 1387-ին ապրիլ 7-ին կը հանդիպէր, Լէնկթիմուր Մուզանէ Սիւնիք կիջնայ եւ անկէ կը դիմէ Հայաստանի հարաւային գաւառները։

« 1359. Ղրիմեցիի Մահը   |   1361. Ծռազատիկ Չեղաւ »
© Gratun.org