Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Թէոդորոս Բ. Կիլիկեցի

1363. Մշեցի Քաջուհին

Սրտաճմլիկ եւ զարմանալի տեսարանի մը յիշատակը պահած է Մեծոփեցին, զոր պէտք չէ որ մենք ալ զանց ընենք յիշել։ Այդ ահագին խուճապին մէջ, որուն մատնուած էին Տարոնցիք, Թաթարներուն հասնելուն պատճառով, երբ ամէն ոք ծակամուտ կը պահուէր քարայրներու եւ մացառներու մէջ, աւելի զգալի էր կիներուն տագնապը, որոնք մահէն աւելի գերութեան եւ բռնաբարութեան եւ խէնէշ ցանկութեանց զոհ երթալէ կը վախնային, հաւատքին կորսնցնելու ալ վախով։ Մուշի գաւառէն կին մի երկիւղած եւ հաւատարիմ, եօթը ութը տարեկան իբրեւ զերեսս հրեշտակի գեղեցկադէմ մանչ զաւակը ձեռքէն բռնած, սուր մըն ալ առած իբր պաշտպանութիւն, կը վազէր զառիվեր Խոյթի լեռները փախչողներուն ետեւէն։ Յանկարծ կը տեսնէ զի հետապնդող Թաթարներ գային զկնի եւ մերձենային, եւ այլեւս փախուստի հնարաւորութիւն չունէր։ Միտքին առջեւ պատկերացան յանկարծ կրելիք լըլկանքը եւ տղուն ապագայ աղէտը, եւ բորբոքեալ զգացումներուն բուռն թափով, սուրը հանեց, զենեաց զորդին ցանկալի եւ մօտը եղող բարձրաւանդակ ժայռէն ի վայր ընկեց զինքն, փառաւորելով զանուն Յիսուսի Քրիստոսի, եւ եհան զհոգի գոհութեամբ (ՄԵԾ. 26)։ Որդեսպան մայր մը եւ անձնասպան կին մը չէ հնար կարծել այդ Քաջուհին, զոր Մեծոփեցին կը բաղդատէ որդին ողջակիզելու պատրաստ Աբրահամին, եւ եօթը զաւակները մահուան տուող Շամունէին, եւ անոնց գերազանց առաքինութեան համահաւասար կը գտնէ Մշեցի կնոջ քաջութիւնն ալ։ Որչափ ալ բորբոքեալ երեւակայութեան մէկ վայրկեանին մէջ կատարուած ըլլան կրկնակ սպանութիւնները, սակայն եռանդուն հաւատքի, հաստատուն առաքինութեան, եւ նախանձայոյզ համոզման արդիւնք է այն զօրաւոր որոշումը, որով մայր մը ձեռքը կը մխէ իր զաւակին արիւնին, եւ ինքն իր մահով կը պաշտպանէ իր հաւատքն ու պարկեշտութիւնը։ Ընդհանուր ըմբռնման մէջ ալ աւելի մեծ քաջութիւն մը ճանչցուած չէ՝ քան թէ հաւատքին, առաքինութեան, հայրենիքին եւ ընկերին սիրոյն՝ իր կեանքը զոհել։ Մշեցի կնոջ ըրածն ալ այս է։ Մեծոփեցին որպէս զի յայտնի թէ երկբայութեամբ կամ կարծեօք պատմութիւն մը չէ ըրած, կը յաւելու թէ Գլակէ Մուշ գալով հարցափորձած է զտեսողսն եւ զլսողսն, եւ իրողութիւնը ստուգած է։ Անունով ալ կը յիշէ Առաքելոց վանքին առաջնորդ Բարթողիմէոս վարդապետին եղբայր Դաւիթ աբեղայն (ՄԵԾ. 27), որ հարկաւ ճամբու վրայ գտնուած եւ եղելութիւնը աչքով տեսած է, այլ դժբախտաբար կնոջ ով ըլլալը եւ անունը չէ կրցած իմանալ, որով մենք ալ չկրնալով անունը յիշատակել՝ Մշեցի Քաջուհի կոչելով կը գոհանանք (ՄԵԾ. 129)։ Առաքելոց վանքին միաբաններուն յիշատակուիլը, մտածել կու տայ թէ Տիրնկատարին սարին վրայ տեղի ունեցած է Քաջուհիին գործը, եւ իրօք ալ այդ կողմէն է ճամբան՝ որ Մուշէ Սասուն կը տանի։

« 1362. Լէնկթիմուրի Յաղթուիլը   |   1364. Ստեփանոս Սեբաստացի »
© Gratun.org