Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Թէոդորոս Բ. Կիլիկեցի

1364. Ստեփանոս Սեբաստացի

Միեւնոյն 1387 տարին տեղի ունեցաւ Սեբաստիոյ եպիսկոպոս Ստեփանոսի եւ երկու ընկերներուն նահատակութիւնը, բայց ոչ Թաթարներու երեսէն։ Սելճուքեանց հատուածներէն Սեբաստիոյ մէջ կը տիրէր Պուրհանէտտի ամիրայ, որ իշխանութիւնը ձեռք ձգած էր նախորդ ամիրան սպաննելով (ՆՈՐ. 137)։ Չարամիտ եւ յանդուգն մարդ մը, ամէնուն ատելի եղած էր իր խստասրտութեան եւ ամբարտաւանութեան համար, եւ միշտ կասկածոտ ու դաւաճանութիւններէ վախցող էր, նոյն իսկ Թուրքերուն կողմէն։ Չարախօսներէն ոմանք Ստեփանոսի անունն ալ խառնեցին, եւ այդ պատճառով բոլոր Ս. Նշանի վանականներուն ձերբակալութիւնը հրամայուեցաւ։ Ստեփանոս աղաչանքով եւ կաշառքով պաշտօնեաները հաճեցուց ամէնքը չտանիլ, եւ գոհացան ձերբակալելով Ստեփանոս եպիսկոպոսը, եւ միաբանութեան երիցագոյներէն Սեղբեստրոս եւ Թորոս աբեղաները։ Ամիրան վասն ամառնային տօթոյն եւ թերեւս ապահովութեան համար ալ, Աղշար լեռը հովանոցի գացած էր, եւ հոն տարին ձերբակալնեալները, եւ քննութիւնը յանձնուեցաւ դատաւորին։ Ստեփանոս զօրաւոր կերպով պաշտպանեց իրենց անմեղութիւնը, բայց ամիրային կողմէ ուրացութեան հրաւիրուեցաւ ազատութեան արժանանալու համար։ Այս անգամ եպիսկոպոսը արիութեամբ խոստովանեցաւ իր անյողորդ հաւատքը, քրիստոնէութեան եւ իսլամութեան վրայ ալ ակնարկներով եւ բացատրութիւններով, ինչ որ զայրացուց Պուրհանէտտինը, եւ մահուան վճիռ արձակեց Ստեփանոսի, ինչպէս նաեւ աբեղաներուն դէմ, որոնք ձայնակից էին իրենց եպիսկոպոսին (ՆՈՐ. 141)։ Երբոր գլխատման տեղը տարին, դահիճը երկու անգամ զարնելով չկրցաւ վիզը կտրել, ինչ որ կախարդական զօրութեան վերագրուելով, ձեռքէն ոտքէն բռնելով եպիսկոպոսը գետինը տարածեցին, մէջքէն կտրեցին եւ անդամները յօշոտեցին, եւ երտէն Սեղբեստրոս եւ Թորոս աբեղաներն ալ գլխատեցին։ Մարմինները անթաղ թողուեցան, բայց քրիստոնեայք յաջողեցան վերցնել եւ գաղտնի թաղել (ՆՈՐ. 143)։ Միայն ներուած էր գլուխը վերցնել եւ քաղաք տանիլ հօրը ցուցնելու համար, որուն լցաւ արիւնով սիրտն ի փորին, եւ մայրն լայր ողորմագին, երբ տեսաւ զորդին յայն հալին (ՆՈՐ. 150)։ Նահատակութեան օրը նշանակուած է յունիս 23 (ՅԱՍ. Ա. 268), որ էր Լուսաւորչայ կիրակին, իսկ որովհետեւ յունիս 26 ալ գրուած կայ (ՆՈՐ. 148), յարմար է զայն պատշաճեցնել գլուխը հօրը ցուցուած օրին, որ չորեքշաբթի ըսուած է (ՆՈՐ. 150)։ Ստեփանոս տարիքոտ պիտի չըլլայ, ինչ որ կը հետեւցնենք ոչ միայն հօրն ու մօրը տակաւին կենդանի ըլլալէն, այլ եւ յատկապէս յիշուելէն թէ կու փայլէր այն կարմիր մօրուսն յերեսին (ՆՈՐ. 150), ինչպէս կը գրէ անոր յիշատակին ձօնուած զգայուն տաղին հեղինակը, անշուշտ Սեբաստիոյ Ս. Նշանի միաբաններէն մէկը։ Պուրհանէտտին Ստեփանոսի նահատակութենէն ետքը, Ս. Նշանի վանքը հրամայած է կողոպտել, նոյնպէս ուրիշ վանքեր ալ, եւ Զորայ վանքին առաջնորդ Միքայէլ վարդապետը 36 աբեղաներով շատ չարչարելէն ետքը գլխատել տուած է։ Իսկ ինքն վերջէն Օսմանեանց սուլտան Պայազիտ Եըլտըրըմին ձեռքն ինկած եւ չարաչար սպանուած է (ՉԱՄ. Գ. 432)։

« 1363. Մշեցի Քաջուհին   |   1365. Վասպուրականի Կոտորածը »
© Gratun.org