Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Թէոդորոս Բ. Կիլիկեցի

1365. Վասպուրականի Կոտորածը

Լէնկթիմուրի արշաւանքին դառնալով, Տարոնի ձախողութիւնը զայն չընկճեց, Տարոնի ձախողութիւնը զայն չընկճեց, այլ ընդհակառակն աւելի սաստիկ զայրոյթով Վասպուրական քալեց, ամէն կողմ այրեացաւեր քանդելու եւ արիւնաշաղախ կոտորելու ամիրայն Սահանդ անուն, միջնորդներով եւ ընծաներով հպատակութիւն յայտնեց, ուստի յոյժ սիրացեալ եղեւ, եւ այս պատճառով ազատեցաւ երկրին եւ մնաց ի խաղաղութեան (ՄԵԾ. 29)։ Սահանդի իշխանութիւնն ալ ընդարձակեց (ՄԵԾ. 29), եւ հաւանաբար սա ինքն է Սահաթ ամիրային, որ Մարտիրոս Կողբացի քաջ տանուտէրը (1360) նահատակեց, Երասխի մէջ խեղդել տալով (ՄԵԾ. 18)։ Լէնկթիմուր Արծկէէ անցաւ Տոսպ գաւառը, բայց տեղւոյն ամիրայն Եզդին անուն (ՄԵԾ. 30), կամ ըստ այլոց Փիրի-Պէկ (ՉԱՄ. Գ. 424), ընդդիմացաւ, եւ ամենայն զօրօքն եւ բազմութեամբ քրիստոնէից Վանայ անառիկ ամրոցին մէջ փակուեցաւ, եւ 40 (ՄԵԾ. 30), կամ 25 օր պաշարումէ ետքը, պարտաւորեցաւ տեղի տալ։ Թէպէտ ամիրայն խոնարհեցաւ, սակայն Լէնկթիմուրի ցասումը չիջաւ, եւ զայրոյթով գրաւեց բերդը յաւուր հինգշաբաթոջ, յաթոռաց պահոց Սուրբ Խաչին (ՍԱՄ. 171)։ Պահքի աթոռ կամ պահքի ոտք կը կոչուին շաբաթապահքներու նախընթաց եօթնեակները, իբր կամաւոր շաբաթապահքեր, եւ ըստ այսմ Խաչի շաբաթապահքին նախընթաց հինգշաբթի նշանակուած օրը կըլլայ 1387 սեպտեմբեր 5։ Լէնկթիմուր հրամայեց կին ու տղայ գերի պահել, իսկ բոլոր այրերը զհաւատացեալս եւ զանհաւատս ի բերդէն ի վայր ընկենուլ, այսինքն է Վանայ քաղաքին վրայ բարձրացող սեպաձեւ գագաթէն վար հոսել։ Այնչափ բարձրացաւ դիակոյտը, մինչ զի վերջին անկելաքն ոչ մեռանէին (ՄԵԾ. 30), որոնց թիւը եօթն հազար մարդ կը հաշուուի (ՍԱՄ. 171)։ Եւ կերեւի թէ կոտորածը ալ աւելի շատ եղած պիտի ըլլար, եթէ մուզրի մի, որ է երգեցող քաղաքին միանարայն ելլելով Ղիամաթի սալա, այսինքն աշխարհի վերջին կոչը չի հնչեցներ, ուսկից Լէնկթիմուր սթափեալ՝ կոտորածը կը վերջացնէր նոյն օրը (ՄԵԾ. 31)։ Այդ տեղ ալ Մեծոփեցին ականատեսներու վկայութիւնը կը յիշէ, որ են Զաքարիա արքեպիսկոպոս եւ Պօղոս վարդապետ, որոնք ի բերդին լինելով, ազատուեցան վերջը մնալով, եւ Թաթար իշխանի մը գերի տրուելով, որ զիւր տուեալ բաժին գերիսն ազատ արար (ՄԵԾ. 31)։ Ձմեռնային եղանակին վրայ հասնելուն, Լէնկթիմուր նորէն իր երկիրը դարձաւ, արշաւանքին արդիւնքը, աւարն ու գերիները մէկտեղ տանելով, եւ անցած տեղերէն իր անգթութեան հետքերը թողքով, այնպէս որ աւերացաւ ամենայն երկիրս Հայոց, յԱրճշոյ մինչեւ տունն Վրաց եւ մինչեւ ի Կուր գետն։ Աւերածին եւ կոտորածին հետեւանքն եղաւ սաստիկ սովը, որ տարածուեցաւ յամենայն տեղիս, եւ այնպիսի սաստկութեամբ, զի կերան զշունս եւ զկատուս, եւ երբ անոնք ալ սպառեցան, խորովէին զուստերս եւ զդստերս, թէպէտ եւ այդ անբնական կերակուրներէն ուտողներն ալ յետոյ ինքեանք մեռանէին (ՄԵԾ. 32)։ Սովին տեւողութիւնն երկարեցաւ, եւ յաջորդ 1388 եւ 1389 տարիներուն ալ շարունակեց, եւ Մեծոփեցին որ այդ կողմերը կապրէր, լալագին կը նկարագրէ ընդհանուր խեղճութիւնը։

« 1364. Ստեփանոս Սեբաստացի   |   1366. Որոտնեցիի Մահը »
© Gratun.org