Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Թէոդորոս Բ. Կիլիկեցի

1370. Աւագ Բաղիշեցի

Երբ մէկ կողմէն Հայ եկեղեցին գիտութեամբ զօրաւոր վարդապետներով կը պայծառանար, նոյն իսկ արտաքին տագնապներու եւ հալածանքներու ներքեւ, միւս կողմէն ուսմամբ տկար բայց հաւատքով զօրաւոր զաւակներն ալ իրենց կեանքով եւ արիւնով կը պաշտպանէին եկեղեցին։ Կոտորածներու մէջ սպանեալները ճշմարիտ մարտիրոսներ էին ընդհանրապէս, զի իսլամական մոլեռանդութիւնը ամէն մէկուն կառաջարկէր ուրացութիւնը իբրեւ ազատութեան միջոց, իսկ Հայ քրիստոնեայ կը նախընտրէր իր կեանքը զոհել քան իր սուրբ հաւատքը։ Մասնաւոր մարտիրոսներու ալ յիշատակներ պահած են մեզի ժամանակակիցներ, որոնց հիմը միշտ կեղծ կամ սուտ կրօնափոխութեան պարագայն է, հետեւանք մահմետական օրէնքին՝ որ իսլամութենէ ետ դարձողը մահապարտ կը վճռէ։ Աւագ անուն քսակակար հասարակ արհեստաւոր մը, բնիկ Բաղէշ քաղաքէն, երիտասարդութեան ատեն Սալմաստ գացած եւ Պարսիկներու մօտ աշխատած էր, առանց քրիստոնէութիւնը թողլու, եւ վերջերը իր քաղաքը դառնալով արհեստին կը հետեւէր։ Երեսուն տարի անցած էր Սալմաստ երթալէն, երբ այն տեղէ եկող Պարսիկ մը զայն կը տեսնէ շուկայի մէջ, եւ կը զրուցէ նա ժամանակով Պարսիկներուն մօտ իսլամացած էր, իսկ Աւագ կը պնդէ. Ես քրիստոնեայ էի եւ եմ եւ եղեց (ՆՈՐ. 158)։ Այսչափը կը բաւէ որ խաժամուժը դուխը ժողվուի, եւ ուղղակի Ամիրշարաֆ ամիրային առջեւ հանէ իբրեւ իսլամութիւնը ուրացող։ Ամիրայն կը լսէ եւ կը տեսնէ թէ բաւական վկաներ չկան ամբաստանութիւն հաստատելու, եւ կուզէ արձակել, բայց ժողովուրդին ստիպման վրայ վճիռը դատաւորին կը թողու։ Մոլեռանդներ կասկածելով որ մի՛ գուցէ այն տեղ վճիռ չի տրուի, Աւագ կը ստիպեն ու կը չարչարեն տարած ատեննին, եւ անոր հաստատամիտ պատասխաններէն զայրանալով՝ քարերով ու բիրերով ու զէնքերով վրան կը յարձակին, եւ վերջապէս փայտեայ կոճիւ զարկին եւ հարին ի գլուխն, եւ դատաւորին չտարած, ճամբան սպաննեցին։ Աւագի վկայութեան օրը եղած է 1390 մեհեկի 17, որ պէտք է սարկաւագագիր տոմարով փետրուար 23-ին հաշուուի, զի գրուած է թէ եղաւ յաւուր չորեքշաբթի յերկրորդում շաբաթու քառասնորդաց պահոց (ՆՈՐ. 154), ինչպէս տոմարական հաշուով ալ կը ստուգուի։ Աւագ սովորաբար Բաղիշեցի կը կոչուի (ՅԱՍ. Ա. 93), բայց Սալմաստեցի ալ ըսուած է (ՆՈՐ. 152), երկար ժամանակ Սալմաստ ապրած ըլլալուն համար։

« 1369. Ուրիշ Վարդապետներ   |   1371. Եղիսաբեթ Խառաբաստեցի »
© Gratun.org