Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կարապետ Ա. Կեղեցի

1376. Զաքարիա Աղթամարցի

Անցողակի յիշեցինք Աղթամարայ Դաւիթ կաթողիկոսին նախորդին եւ եղբոր Զաքարիայի անունը։ Սա աթոռ բարձրացած էր 1378-ին, եւ մեծ փոյթ ունեցած էր իր վիճակին զարգացման, եւ աթոռին պայծառութեան։ Իր օրով Սարգիս Սորբեցի վարդապետը, Նշեցիի աշակերտ եւ Որոտնեցիի աշակերտակից, ծակեցուցած էր Եզերով լերան վրայ գտնուող Ս. Գէորգ վանքը, որ Սարի Ս. Գէորգ կը կոչուի լերան գագաթը գտնուելէն, Փութկու Ս. Գէորգ ալ կըսուի մերձակայ գիւղին անունէն, եւ շատ բանուկ կապան մը ըլլալուն, անցորդներ այնտեղ օթարան կը գտնէին, եւ աքաղաղի ձայնով փուքի ու փոթորկի գուշակութիւն կը ստանային (00. ԲԻԶ. 1194)։ Օր մը Ոստանի դատաւորը Ճաֆէր անուն (ՅԱՍ. Ա. 271), Աղթամար կու գայ եւ իր մախաղը կաթողիկոսին աւանդ թողուլ կուզէ, իսկ Զաքարիա նենգամիտ դիտումը գուշակելով ապահով տեղ չունենալը կը պատասխանէ։ Ասոր վրայ դատաւորը հերձոտելով մինչեւ իսկ կաթողիկոսը կապտակէ, սակայն ուրիշներուն վրայ հասնելուն կը ստիպուի տեղի տալ, եւ որպէս զի պարտաւոր չմնայ, ինքն իր երեսը սկրդելով եւ արիւնոտելով Ոստան կը դառնայ, եւ Ազգին ամիրային կաթողիկոսը կամբաստանէ, երբ ամիրայն բաղնիքի մէջ կը հանգստանար։ Զաքարիան ալ ետեւէն կը հասնի դատաւորին դէմ գանգատելու, եւ ամիրայն առջեւ դէմ դէմի կը գտնուին։ Ամիրան դատաւորին վկայութիւնը գերակշիռ կը համարի, եւ իբրեւ գործը վերջացելու միջոց կառաջարկէ, դարձիր յօրէնս մեր եւ ես շնորհեմ քեզ վզնասդ (ՆՈՐ. 173)։ Զաքարիա համարձակ կը պատասխանէ, իր անպարտութիւնը կը հռչակէ, պարտաւոր եղած ատենն ալ իր սուրբ հաւատքէն չհեռանալը կը յայտարարէ։ Շուրջը գտնուողներ կը զայրանան քրիստոնէութիւնը փառաբանելու վրայ, եւ առանց ամիրային հրամանին սպասելու, վրան կը յարձակին, կուշտէն կը վիրաւորեն, եւ բաղանիքէն դուրս հանելով կը մերկացնեն, եւ վիզէն չուան անցընելով փողոցները կը քաշկռտեն, մէկ կողմէն ալ կը քարկոծեն ու կը հարուածեն, մինչեւ որ փողոցի մէջտեղ հոգին կաւանդէ, օրհնութիւն ի բերանն, եւ բարի խոստովանողութեամբ (ՆՈՐ. 174)։ Ազգին ալ այս եղերական վախճանէն ազդուած, չի ներեր մարմինն անարգել, այլ կը հրամայէ Հայերուն՝ թաղել պատուով որպէս եւ կամեսցին, եւ անոնք ալ կը տանին եւ կը թաղեն Աղթամարի մէջ (ՅԱՍ. Ա. 272)։ Զաքարիա կաթողիկոսի նահատակութեան օրը նշանակուած է 842 մեհեկի 15, որ բուն տոմարով կը պատասխանէ 1393 յունիս 25-ին, չորեքշաբթի օր (ՆՈՐ. 176), մինչ Յայսմաւուրքի մէջ նշանակուած յունիս 26 օրը (ՅԱՍ. Ա. 272) հինգշաբթի կը պատասխանէ, եւ թերեւս թաղման օրն է։ Նահատակութեան տարին ոմանց մինչեւ 1396 յետաձգելը (ՉԱՄ. Գ. 434), գրչագիրներու շփոթութեան արդիւնք պէտք է սեպել։ Նահատակ կաթողիկոսին յիշատակը գովուած է իր աշակերտներէն Գրիգոր Աղթամարցի տաղասաց վարդապետին յօրինած գանձ քարոզովը (ՆՈՐ. 177)։ Այս Զաքարիայի եղբայրն ու յաջորդն է Դաւիթ, որ 1393-ին պաշտօնի անցնելով մերձաւորաբար մինչեւ 1423 կաթողիկոսութիւն վարեց Հաւաքարանին համեմատ (00. ԲԻԶ. 1195), թէպէտեւ յիշատակարանի մը մէջ 1430 թուականը կը տեսնենք (ՓԻՐ. 94), եթէ ընդօրինակութեան սխալանք չկայ, զի շատ երկարած պիտի ըլլար իր պաշտօնը։ Սա է որ շփոթմամբ Սսոյ կաթողիկոսներուն ալ շարքն անցած է (§ 1375

« 1375. Կարապետները Երկու Չեն   |   1377. Լևոնի Մահը »
© Gratun.org