Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կարապետ Ա. Կեղեցի

1378. Ուղղափառ Վարդապետներ

Այդ միջանկեալ տեղեկութիւններէ ետքը նորէն Արեւելքի եղելութեանց դառնալով, Կարապետ կաթողիկոսի գործունէութեան մասին յիշատակ մը չենք գտներ։ Ոչ միայն կաթողիկոսական աթոռին ապիկարներու եւ անարժաններու ձեռք ինկած ըլլալը, այլ եւ նոյն իսկ Կիլիկիոյ անկեալ եւ քայքայեալ դիրքը, ամէն նշանակելի գործողութեան արգելք էր։ Կաթողիկոս եղողը, իր ձեռքը անցուցած բախտէն գոհ, զայն իր դիւրութեանց գործածելէ աւելի մտածմունք չունէր, ազգին հանրութեան ու եկեղեցւոյն ամբողջութեան հետ ոչ յարաբերութիւն կը պահէր, եւ ոչ տեղեկութիւն ունէր, որ տառապեալ կացութեան դարմանը հոգար, արդէն եթէ հոգալ ալ ուզէր՝ գործելու ոչ միջոց ունէր եւ ոչ կարողութիւն։ Այն ամենատխուր կացութիւնը՝ զոր Մեծոփեցին կը պատմէ Սիս նստող վերջին կաթողիկոսներուն վրայ (ԿՈՍ. 56), հետզհետէ աճելով իր գագթնակէտը պիտի հասնէր, սակայն արդէն Կարապետի օրէն զեղծումներ սկսած էին եւ օրէցօր կը տարածուէին։ Եւ Կիլիկիա իր վերջնական անկումին կը դիմէր, Հայաստանի ներքին գաւառներ, նոյն իսկ արտաքին տագնապներու եւ տառապանքներու ներքեւ, գոհացուցիչ արդիւնքներ ցոյց կու տային։ Որոտնեցիին ձեռնասուններն էին, որոնք աստ եւ անդ վանքերու մէջ, գլուխնին խումբ մը աշակերտներ հաւաքած, եկեղեցւոյ պաշտպանութեան գործիչներ, եւ ժողովուրդին առաջնորդող վարդապետներ կը պատրաստէին։ Քաղաքական անկումին ներքեւ կաշխատէին գոնէ կրօնական անկումին առջեւն առնել, որ սպառնալից երեւոյթներ կը ստանար Կիլիկիոյ Աղթարմաներուն եւ Երնջակի Ունիթորներուն երեսէն, Սահակ-Մեսրոպեան դարուն երեւոյթն էր որ կերպով մը կը կրկնուէր։ Այն ատեն Արշակունի թագաւորութեան դադարման եւ կրօնական հալածանաց բռնութեան դէմ, Հայ դպրութիւնն ու երանաշնորհ Թարգմանիչներն էին, որ ազգին պահպանութեան ու պաշտպանութեան գրաւական կըլլային, այս տեղ ազգային իշխանութեան վերջանալուն եւ ազգային եկեղեցւոյն դէմ լարուած նենգութեանց հանդէպ, վերանորոգեալ ուսումն եւ Ուղղափառ վարդապետներն էին, որ հայադաւան եւ հայածէս եկեղեցւոյն պաշտպան կը հանդիսանային։

« 1377. Լևոնի Մահը   |   1379. Տաթևւացիին Գործերը »
© Gratun.org