Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կարապետ Ա. Կեղեցի

1384. Թաթարներ և Թիւրքմէններ

Լէնկթիմուրի արշաւանքներուն մանրամասնութիւնները զանց ընելով, յիշենք միայն թէ 1387 ձմեռուան սկիզբը իր երկիրը դառնալէն ետքը, (§ 1365), զէնքերը դարձուց հեռաւոր կողմեր, արշաւեց Կովկասներու հիւսիսակողմը գտնուող երկիրները, Ռուսաստանն ու Խրիմը ասպատակեց, անկէ դարձաւ հարաւ, Ատրպատականէ եւ Պարսկաստանէ անցաւ Հնդկաստան, յարձակեցաւ ներքսագոյն Թաթարստանի եւ Չինաստանի վրայ ալ, ոչ կանոնաւոր աշխարհակալութեամբ, այլ հինաբար ասպատակելով, աւերելով եւ աւարելով, գերելով եւ գերփելով անխնայ։ Լէնկթիմուրի Հայաստանի կողմեր արշաւանքները նորոգուեցան 1395-ին (ՄԵԾ. 14), Միջագետքի կողմէն մտնելով, եւ հետզհետէ զարնելով Ամիդը, Մերդինը, եւ Արեւորդիներուն չորս գիւղերը, հասաւ Երզնկա, ուր եկեղեցիներուն կործանումը արգելելու խնդրանքով իրեն ներկայացաւ Գէորգ Երզնկացին, բայց յահէ եւ երկիւղէ պղծոյն՝ շրթունքն պատառեցան եւ արիւն իջանէր, եւ չկրնալով յաջողիլ լալով եւ արտասուօք յետս դարձաւ այրն Աստուծոյ (ՄԵԾ. 45)։ Լէնկթիմուր Երզնկայէ սկսաւ դէպ ետ երթալ, Բասէնի Աւնիկ բերդը գրաւելուն առթիւ Մսիր բերդակալը եւ հարիւր բերդապահներ կապեաց եւ բերդէն ի վայր ընկէց, եւ մեռան։ Արարատեան նահանգի մէջ Բագրատունեաց բերդը, այսինքն Կարսը առած ատեն երեքհարիւրական տաճիկներ եւ քրիստոնեաներ զատեց, ըսելով թէ զքրիստոնեայս սպանանեմք եւ զտաճիկսն ազատեմք։ Ասոր վրայ, Կարսի Մկրտիչ եպիսկոպոսին երկու եղբայրները երթեալ խառնեցան ի գունդս Տաճկացն, սակայն սպանելու հրամանը տաճիկներուն վրայ ելաւ, եւ երկուքն ալ միասին սպանուեցան, թէպէտ կը պոռային թէ մեք Քրիստոսի ծառայք եմք, եւ սուգ մեծ եղեւ եպիսկոպոսին (ՄԵԾ. 46)։ Թաթարաց ասպատակները շարունակեցին մինչեւ Կոդովիտ եւ Արճէշ, եւ այդ միջոցին տեղի ունեցաւ Ստեփանոս Դարացի վարդապետին մահը (ՄԵԾ. 47)։ Զանազան պատերազմներ շարունակեցին Թաթարներու զօրավար Ազգինի, եւ Թիւրքմէններու ամիրայ Յուսուփի կամ Գարա-Եուսուֆի մէջտեղ։ Յուսուփ յաջողութիւն մըն ալ ունեցաւ Յովհաննէս անուն Հայու մը հասուցած լուրովը, զոր հարազատ մեր կանուանէ Մեծոփեցին (ՄԵԾ. 48), բայց Թաթարներ նորէն զօրացան, եւ Յուսուփ պարտաւորեցաւ փախչիլ Ասորիքի կողմերը, եւ 1396-էն մինչեւ 1406 այլ ոչ կարած գալ Հայաստանի կողմերը (ՄԵԾ. 49), եւ ասկէ կը սկսի Շէյխ Ահմէտի շինարար կառավարութիւնը, ինչպէս նրդէն յիշեցինք (§ 1382)։ Ինչ որ այս արշաւանքներու մէջ մեր դիտել տալ ուզած կէտն է, Հայաստան աշխարհին աւերումն է, զոր տխուր սիրտով կը պատմէ Մեծոփեցին, թէ եկեալ տեսաք զաշխարհս մեր աւերակ, թափուր եւ դատարկ յամենայն ընչից (ՄԵԾ. 47)։

« 1383. Խլաթեցին և Ուրիշներ   |   1385. Լէնկթիմուր Կը Յառաջէ »
© Gratun.org