Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կարապետ Ա. Կեղեցի

1387. Սսեցւոց Գաղթելը

Լէնկթիմուրի դէպ Արեւելք մեկնելէն ետքը, Փոքր-Ասիոյ մէջ մնացած էր Ռամազան անուն Թաթար իշխանը այն կողմերուն տիրապետելու հետամուտ, որով Սիս ալ մտահոգ էր վասն գալստեան Ռամազանին (ՍԻՍ. 542)։ Այդ պարագայն մեզի մտածել կու տայ, թէ անուանեալ թագաւոր Կոստանդինը (§ 1349), հետզհետէ կրցած էր իր դիրքը զօրացնել, եւ եթէ ոչ ինքնագլուխ, գոնէ Եգիպտացւոց հովանաւորութեամբ իշխանութիւն մը հաստատել Սիսի մէջ, զոր Ռամազանեանք կուզէին գրաւել, եւ յարձակումներով կը նեղէին Սսեցիները։ Ասոնք ձանձրացեալք ի նեղութենէ, եւ ակնյայտնի տեսնելով զզօրանալն անհաւատից, յուսակտուր եղան վերջնական յաջողութեան հասնելէն, եւ ինչ ընելիքնին որոշելու համար մեծ ժողով եղեւ ի դուռն Կարապետ կաթողիկոսին, եւ համաձայնեցան քաղաքնին լքանել ու գաղթել։ Այդ ժողովին թուական ցուցուած է 1404 (ՍԻՍ. 542) կամ 1403 տարին (ՍԻՍ. 560)։ Գաղթականութեան առաջին խումբը մեկնած է երեքշաբթի մը, գլուխ ունենալով պարոն Կարապետն, թոռն Կոստանդին թագաւորին, իսկ երկրորդ խումբը՝ չորեքշաբթի, եւ անոր առաջնորդներն են, Պարոն Ասըլպէկն, եւ երիցունքն Յովհաննէս եւ Վահան, Գրիգոր եւ Ստեփանոս։ Քաղաքէն մեկնողները կը նշանակուին տունս ԼՌ., (երեսուն հազար), եթէ սխալ չէ թագաւոր, կամ թէ հազար երեսուն կարդացուելու չէ. որովհետեւ թէ ցուցուած թիւը չափազանց կերեւի, եւ թէ երկու օրուան մէջ այնչափ բազմութեան մեկնիլը դիւրին չէր։ Քաղաքին մէջ կը մնան միայն աղքատք եւ չքաւորք, որոնք տեսնելով, թէ ոչ ոք մնաց ի մեծատանց եւ իշխանաց, եւ պարոնաց եւ ի թագաւորի ցեղիցն, կորոշեն անձնատուր ըլլալ, եւ ետուն զՍիս յունիսի վեց (ՍԻՍ. 542)։ Արդ 1404 յունիս 6 օրը ուրբաթ կը հանդիպի, որով նախընթաց երեքշաբթիի եւ չորեքշաբթիի մեկնումները կըլլան յունիս 3-ին եւ 4-ին։ Ռամազանեանք այս կերպով Կիլիկիոյ կը տիրապետեն, եւ միջոց մըն ալ անոնց ձեռքը կը մնան Հայ թագաւորութեան վերջին բեկորները։ Սիսէ ելլող գաղթականները անցան յայնկոյս ծովու, որ աւելի Կիպրոս անցնելնին հաւանական կը ցուցնէ, ուր տակաւին քրիստոնեայ իշխան մը կար Յովհաննէս Բ. թագաւորը, սակայն ուրիշ ժամանակագիր մը կըսէ թէ մտեալ ի նաւ գնացին Ֆրանկստան (ՍՆՍ. 542)։ Հետեւապէս անտեղի չէր ըլլար, այդ գաղթականութեան հետ կապել Իտալիոյ մէջ հաստատուած Հայազգի հասարակութեանց մի մասը։ Թագաւորի անուն կրող Կոստանդինին թոռին մեկնելը, իսկ իր անունին վերջէն չյիշուիլը մտածել կու տայ, թէ Կոստանդին Սիսէ քաշուելով Կիլիկիոյ մէջ կամ մօտերը մնացած է, ապագայ ակնկալութեանց յուսով, որով պէտք կըլլայ զինքն իբր ձեռներէց եւ աննկուն հոգւոյ տէր մէկը ճանչնալ։ Իսը իրեն համար գրուած կը գտնենք, թէ վերջին Լեւոնէ ետքը դարձեալ թագաւորէ ի Սիս՝ Կոստանդին, եւ միանգամայն քառասուն եւ ութն ամ թագաւորեաց կըսուի, եւ 1424-ին կը գրուի իր թագաւորութեան վերջը (ՍԻՍ. 543)։ Ասկէ աներկբայ կը հետեւի, որ եթէ ոչ տիրապէս թագաւոր, գոնէ տիրող ազգապետ մը եղաւ նա, եւ վերջալոյսի ճառագայթներու նման շարունակեց ազգային իշխանութեան օրը, 1376-էն մինչեւ 1424,որ ճշդիւ կը պատասխանէ իր 48 ամեայ իշխանութեան։

« 1386. Օսմանեանք և Հայեր   |   1388. Կարապետի Մահը »
© Gratun.org