Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կարապետ Ա. Կեղեցի

1389. Թամար Մոկացի

Երբոր եկեղեցւոյ պետերը եւ բարձր պաշտօնեաները շինիչ օրինակներ եւ առաքինի տիպարներ չեն ներկայացներ մեր առջեւ, մխիթարական է տեսնել որ հասարակ ժողովուրդէ անձեր կարիանան իրենց հաւատքին պաշտպանութեան եւ, կեանքերնին զոհելու անձնուիրութիւնը կունենան։ Մոկացի կին մը, անունը Թամար, եւ պայծառ գեղեցկութեան համար Գոհար կոչնուած, Թովմաս անուն անձի մը հետ ամուսնացած էր, բայց Քուրդ մը ետեւէն կիյնար յափշտակելու, ուստի նոր ամուսիններ միասին կերթան կը փակուին Աղթամարի կղզիի մէջ։ Այս դէպքը տեղի կուենայ 1393-ին ատենները։ Քանի մը տարի ետքը, գործով մը Ոստան քաղաքը կիջնան, նոյն քուրդը կը հանդիպի Թամարին, եւ մէկէն սովորական խաբէութեան կը դիմէ, թէ ու երբեմն տաճկանեալ էր։ Ազգին ամիրայ խաբէական ըլլալը զգալով անփոյթ արար զայնու (ՆՈՐ. 189) սակայն իր կինը Փաշախաթուն, լիրբ եւ յանդուգն թիւրքմէնուհի կամ քրդուհի մը (ՆՈՐ. 190), այն որ Եղիսաբէթ Խառաբաստեցին ալ նահատակել տուած էր (§ 1371), մէջ տեղ կանցնի Թամարը յորդորելու ու բռնադատելու։ Թամար դատաւորին ատենն ալ կը հանուի, բայց անսասան կը մնայ արտիստ պատասխաններով, եւ նոյնպէս կը խոսի տասն օր անսուգ բանտարկութենէ ետքը, հազար ոսկի ալ առջեւը գրուած տեսնելով։ Երբ այդ ջանքերը արդիւնք չունեցան, մահուան վճիռ տրուեցաւ, եւ Թամար քարկոծմամբ նահատակուեցաւ Ոստանի մէջ, իսկ Ազգին հրամայեց մարմինը պատուով թաղել։ Թուական նշանակուած է 1398-ին ահեկի 17-ին, երկուշաբթի օր, Յինանց միջոցը, մերձ տօնի սրբոյն Գէորգայ (ՆՈՐ. 194)։ Հայկական ամիսը հնար չէ հին տոմարով հաշուել, զի այն ատեն կը պատասխանէր օգոստոս 25-ին որ Յինանց միջոց չէ։ Իսկ նոր սարկաւագագիր տոմարով կը պատասխանէ ապրիլ 24-ին, որ Յինանց միջոց է, եւ մերձ է սուրբ Գէորգայ յիշատակին, որ Յայսմաւուրքի մէջ ապրիլ 23,ին կը նշանակուի։ Միայն 1398-ին ապրիլ 24 երկուշաբթի չի հանդիպեր, այլ չորեքշաբթի, իսկ երկուշաբթի կը հանդիպի 1396, եւ պէտք կըլլայ հայկական ՊԽԷ թուականին մէջ (ՆՈՐ 195) Է եւ Ե թուատառերու փոխանակութեամբ թուականը ուղղել, եւ ՊԽԵ կարդալ, ու Թամար Մոկացիին նահատակութիւնը դնել 1396 ապրիլ 24-ին, որ կը լինի Յինանց չորրորդ կամ Կարմիր կիրակիին երկուշաբթին։ Ուրիշներ Ե եւ Է թուատառերու փոխանակութիւնը ամսաթիւինվրայ կատարելով ԺԵ ամսաթիւը ԺԷ կուզեն կարդալ, եւ քանի որ 1398 ապրիլ 22-ը երկուշաբթի կը հանդիպի, այն որ դնել նահատակութիւնը։ Այդպէս կընեն քանիէ աւելի ձեռագիրներէն միայն երկուքին մէջ յետ աշխարհամարտն կիրակէի յաւելուածը տեսնելով (ՆՈՐ. 197) բայց մենք կը նախադասենք տարեթիւին վրայ կատարել թուատառերու ուղղութիւնը, զի միայն երկու օրնակներու յաւելուածը բնագրական չի կրնար սեպուիլ, եւ միւս կողմէն կը յարգուի Յայսմաւուրքին հեղինակութիւնն ալ, որ ապրիլ 24-ին եւ որ 22-ին կը դնէ Թամարի յիշատակը (ՅԱՍ. Ա. 182)։

« 1388. Կարապետի Մահը   |   1390. Երկու Վանեցիք »
© Gratun.org