Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կարապետ Ա. Կեղեցի

1392. Ստեփան և Միւսէֆիր

Տարօրինակ պաագաներով կը պատմէ Մեծոփեցին՝ Ստեփան Ամիւկցի քահանային նահատակութիւնը, ապօրէն գործեր ալ վերագրելով անոր։ Ստեփանոս միջոց մը իր ծննդավայրին մօտ եղող Լիմ անապատը ապրելէ ետքը, Արճէշ եկաւ, եւ երկիրը անտեսուչ եւ անառաջնորդ գտնելով, զի եպիսկոպոս եւ վարդապետ փախած էին Թաթարաց յարձակումներուն պատճառով բազում ժամանակս եղեւ առաջնորդ գաւառին։ Մեծոփեցին կը մեղադրէ Ստեփանոսի ըրածը, իբր զի պէտք է որ նա անտերունչ ժողովուրդին ինքնընտիր առաջնորդն եղած ըլլայ, միայն թէ աստիճանէն բարձր խորհրդական գործերու չխառնուի։ Այլ կը դիտենք մանաւանդ միւս պարագայն, որ նա կապրէր յափշտակեալ կին մի ի քաղաքացւոցն հրամանաւ եւ կաշառօք անհաւատից (ՄԵԾ. 112)։ Այդ վիճակը շարունակեց բազում ժամանակս, եւ Արճիշեցի տանուտէրերէն Մուսէֆիր ալ գործակից էր Ստեփանոսի։ Ասոնց գործունէութիւնը հաճոյ չըլլայ անօրինաց եւ ստախօս քրիստոնէից ոմանց, որ նենգեալ մատեն երկուքն ալ Արճէշի Սահանգ ամիրային (§ 1365)։ Ուրացութեան առաջարկը կը հետեւի, եւ յանձնառու չըլլալուն երկուքն ալ կը գլխատուին, եւ զգլուխս ի պարսպէն ի վայր կախեցին։ Մեծոփեցին կը յաւելու թէ անմեղ արեամբն իւրեանց լուացին զաղտեղութիւն մեղաց իւրեանց (ՄԵԾ. 112), հարկաւ ապօրէն կենակցութիւնը, եւ ոչ թէ անձընծայ գործունէութիւնը։ Ստեփանոսի եւ Միւսէֆիրի նահատակութեան թուական ցուցուած է 1395 տարին, առանց ամսաթիւի (ՄԵԾ. 113)։ Այդ նահատակութիւնը պատմելէն ետքը երկարօրէն առաջ կը բերէ Մեծոփեցին նոյն քահանային սերունդին մէջ պատահած անկարգութիւնները, յայտարարելով թէ չար սերմանցն չար լինի երկրագործութիւն, եւ չար ուսուցչացն չար լինի ուսման նոցա (ՄԵԾ. 113)։ Սկսելով պատմել թէ ի քահանայէս յայսմանէ ծնաւ մանուկ մի Յովհաննէս անուն, վրայ կը բերէ մերձաւորաց ամուսնութիւններ, որոնց մէջ իրաւ կամ բաւական մօտիկներ, բայց նոյն կերպով կը պախարակէ նաեւ այն՝ որ առնու զհօրեղբօր իւրոյ կնոջ քուեր դուստրն, եւ այն որ առնու զքուեր դուստր փեսային հօրեղբօրորդւոյ իւրոյ (ՄԵԾ. 114), որոնք վեցերորդ աստիճանի խնամութիւններ են։ Ժամանակին նախապաշարեալ սովորութեանց իբր նմոյշ յիշենք նաեւ, որ այդ կիներէն մին դեւերու մատնուած ըլլալով, երբ խաչ ու աւետարան, դիւթութիւններ ու կախարդութիւններ օգուտ չեն ըներ, ժողովուրդը փորեցին զգլուխ փողոցին աղտեղին, եւ կինը թաղեցին մինչեւ ի պարանոցն, եւ սուր առեալ ի ձեռս իւրեանց աղաղակէին եւ հարկանէին զերկիր եւ ասէին, ել չար դեւ ի կնոջէս յայսմանէ, եւ բազմութիւն քաղաքին տասանէին համարձակ եւ ողորմելի դիմօք կին մարդ ի մէջ հրապարակին, որ այսպէս կացեալ սակաւ աւուրբք աւանդեաց զհոգին։ Մեծոփեցին կը յաւելու, թէ խնդրեմք ի Տեառնէ, զի թողցէ զյանցանս նորա, զի ոչ կամաւ էր մեղանչական, այլ ակամայ, եւ եպիսկոպոսներուն եւ վարդապետներուն ուղղելով խօսքը՝ կը խնդրէ, այս սուտ եւ անցաւոր կենացս համար մի՛ ներգէք ի սէրն եղբայրական (ՄԵԾ. 116), ակնարկելով այն պարագային, որ այդ կնոջ ամուսնութեան համար դիմած էին ի հոգեւոր առաջնորդս եւ վարդապետս եկեղեցւոյ, եւ անոնք հաւանած էին յանցանօք պատուիրանացն բարիս առնել (ՄԵԾ. 115)։ Մենք այս միջադէպները ուզեցինք պատմել, պարզապէս ժամանակին ըմբռնումները պատկերացուցած ըլլալու համար։

« 1391. Յովհաննէս Չմշկածագցի   |   1393. Աղթամար և Երուսաղէմ »
© Gratun.org